Tuzin osobliwości Beskidu Wyspowego

Beskid Wyspowy to nie tylko “wyspy” i piękne turystyczne szlaki, ale też niezwykłe miejsca, atrakcje i ciekawostki. Mogą być one inspiracją przy wyborze celu wędrówki, ale też uzupełnieniem dla turystycznych wyzwań. Mogą być pomysłem dla osób, które w góry pójść nie mogą lub alternatywą na deszczowe lato.

  1. Zaczynamy od podstaw – nazwa “Beskid Wyspowy”. Według popularnej opinii nazwę tę sformułował nauczyciel i pionier turystyki górskiej, Kazimierz Sosnowski, kiedy podczas pobytu z młodzieżą na Ćwilinie zobaczył rano wyłaniające się z mgły okoliczne szczyty. Tak naprawdę po raz pierwszy nazwę „Beskid Wyspowy” zaczął używać Ludomir Sawicki, termin rozpowszechnił się dopiero po II wojnie światowej.
    Dla nas dzisiaj nie ma to chyba znaczenia :). „Beskidzkie wyspy” na pewno warto zobaczyć i to najlepiej zobaczyć z góry. Można oczywiście „klasycznie”, z Ćwilina, albo z wieży widokowej na Mogielicy. Wytrawni turyści mogą wybrać się nocą na wschód słońca – będzie to świetna przygoda w sam raz dla szukających mocnych, albo nocnych wrażeń:). Gwarantujemy, zarówno nocny spacer, jak i widok wysp w pierwszych promieniach słońca – bezcenny.
    Wycieczka na wschód słońca na Mogielicy

    Wschód słońca na MogielicyBeskidzkie wyspy w promieniach wschodzącego słońca (Mogielica)Wschód słońca na MogielicyWschód słońca oglądany z wieży widokowej na Mogielicy

  2. Galicyjska Kolej Transwersalna – trasa wybudowanej w latach 1882-1884 kolei biegła po północnych stokach Karpat z Czadcy na Słowacji do Husiatynia na Ukrainie, przez Zwardoń, Żywiec, Suchą Beskidzką, Chabówkę, Nowy Sącz, Jasło, Zagórz. Do istniejących już linii dołączono nowe odcinki, tworząc w ten sposób ciąg komunikacyjny o długości 768 km. Inwestycja miała przede wszystkim znaczenie militarne, miała też zaktywizować słabo rozwinięte tereny Galicji.
    Jednym z powstałych odcinków w tamtych latach była Linia kolejowa 104 pomiędzy Chabówką i Nowym Sączem. Trasa o długości 77 km określana jest jako typowo górska (z nachyleniami do 27 promili).
    Ale to nie koniec ciekawostek kolejowych.
    – Stacja kolejowa Kasina Wielka jest najwyżej położoną stacją na linii Chabówka – Nowy Sącz. Budynek stacji był wykorzystany w kilku filmach: „Karol. Człowiek, który został papieżem”, „Lista Schindlera”, „Boże skrawki”, „Szatan z siódmej klasy”, „Katyń”.
    W wyremontowanym budynku znajdują się pokoje gościnne i apartamenty do wynajęcia.
    – W 2004 r. zawieszono wprawdzie regularny ruch pasażerski, ale w okresie wakacyjnym, na trasie Chabówka-Rabka Zdrój- Mszana Dolna – Kasina Wielka odbywają się przejazdy pociągami retro. Polecamyjest to atrakcja nie tylko dla miłośników kolei i nie tylko dla dzieci.
    – Kasina Wielka – to rodzinna miejscowość Justyny Kowalczyk, mistrzyni olimpijskiej i czterokrotnej zdobywczyni Pucharu Świata w biegach narciarskich.
    – Będąc już w Chabówce warto odwiedzić “Skansen Taboru Kolejowego”. Muzeum jest czynne przez cały rok, ekspozycja liczy ok. 90 zabytkowych pojazdów: parowozów, lokomotyw elektrycznych i spalinowych. To właśnie z Chabówki wypożyczono tabor do realizacji filmów: „Lista Schindlera”, „Przedwiośnie”, „Boże skrawki”, „Przygody dzielnego Wojaka Szwejka”, „Złoto dezerterów”.
    Wycieczka pociągiem retro: https://gorydlaciebie.pl/pociagiem-retro-przez-beskid-wyspowy/
    Rozkład jazdy: http://skansenchabowka.pl/rozklady-jazdy/

    Retro lokomotywa Pociąg retroBudynek dworca kolejowego w Kasinie WielkiejStacja kolejowa Kasina Wielka jest najwyżej położoną stacją na linii Chabówka – Nowy Sącz

  1. Klasztor OO. Cystersów w Szczyrzycu – jest to jedyny, nieprzerwanie istniejący klasztor cystersów na ziemiach polskich. Trzeba podkreślić ogromną rolę, jaką cystersi odegrali dla rozwoju regionu, m.in. założyli Nowy Targ, zbudowali obronny zamek w Szaflarach, pozyskiwali ziemie do uprawy, regulowali biegi rzek, budowali mosty, młyny i browary, zakładali sady owocowe i pasieki oraz uczyli młodzież sztuki agrarnej. Opactwo, które zostało założone w 1234 r. przeszło w swej historii różne zawirowania. Napadali na niego Tatarzy, Szwedzi i pospolici zbójnicy, w XVIII w. zniszczenia poczynił ogromny pożar. Trudną historię miał również, wybudowany w XVII w. (1623 r.), browar.
    Na szczęście kompleks klasztorny udało się odbudować, wznowiono również produkcję piwa. Utworzono ciekawe Muzeum Klasztorne, można je zwiedzać w dni powszednie: od 9.00 do 11.00 i od 14.00 do 17.00 (niedziele i święta muzeum jest nieczynne).

    Klasztor OO. Cystersów w SzczyrzycuKlasztor OO. Cystersów w Szczyrzycu

  2. Diabelski kamień – wychodnia skalna, która naprawdę robi wrażenie! 55m długości, 12m szerokości i 17 – 20 m wysokości. Według legendy kamieniem tym diabeł chciał zburzyć klasztor Cystersów w Szczyrzycu, kiedy jednak usłyszał dźwięk dzwonu z klasztornego kościoła upuścił go kilka kilometrów od celu. Na ścianie kamienia widocznych jest podobno 5 zagłębień, są to ślady diabelskich pazurów. Pewnego „smaczku” tej historii dodaje fakt, że „Diabelski kamień” sąsiaduje z „Pustelnią szczyrzycką”, którą do niedawna zamieszkiwał eremita (pustelnik z klasztoru w Szczyrzycu). Hodował on pszczoły, kozy, spał w otwartej trumnie i codziennie chodził na mszę do klasztoru w Szczyrzycu. Zmarł w 1992 r. Przez kilka lat pomieszkiwał tu jeszcze inny zakonnik. Obok pustelni stoi drewniana kaplica, wzdłuż ścieżki ustawione są oryginalne stacje drogi krzyżowej.
    Pustelnia i Diabelski Kamień – znajdują się w miejscowości Krzesławice (gmina Raciechowice), parę km od Szczyrzyca.

    Diabelski kamień k. Szczyrzyca Diabelski kamień
    Kaplica - Pustelnia Szczyrzycka
    Kaplica przy Pustelni szczyrzyckiej

  1. Obserwatorium Astronomiczne na Lubomirze – niepozorny, liczący zaledwie 904 m n.p.m. szczyt k. Wiśniowej posiada niezwykłą atrakcję – obserwatorium astronomiczne. Pierwszy obiekt powstał w tym miejscu w 1922 r. dzięki staraniom prof. Tadeusza Banachiewicza. Niestety, 5 września 1944 Niemcy, w odwecie za działalność partyzantów, spalili budynek, a sprzęt skonfiskowali.
    Odbudowę obserwatorium rozpoczęto dopiero w 2003 r. Oddano go do użytku w 2007 r. Oprócz zwiedzania, obserwatorium prowadzi wieczorne obserwacje nieba (przez cały rok, w określone dni tygodnia – dla osób prywatnych i dla grup zorganizowanych).
    Kontakt: http://obserwatorium.lubomir.weglowka.pl/
    Wycieczka: https://gorydlaciebie.pl/wyprawy/kudlacze-i-obserwatorium-na-lubomirze

    Obserwatorium Astronomiczne im. Tadeusza Banachiewicza na LubomirzeObserwatorium Astronomiczne na Lubomirze im. prof. Tadeusza Banachiewicza

  2. Jaskinie i nietoperze – jaskinie były znane miejscowej ludności od bardzo dawna, to właśnie z nimi związane są legendy o ukrytych przez zbójników skarbach. Najbardziej znaną i najwcześniej opisaną (1822 r.) jest jaskinia “Zimna Dziura” na Szczeblu. Zupełnie wyjątkową i faktycznie kryjącą w sobie „skarby” jest Jaskinia Zbójecka na Łopieniu. To właśnie w niej odkryto największą w Polsce, liczącą prawie 500 osobników kolonię podkowców małych – nietoperzy umieszczonych w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt.
    Jaskinia Zbójecka” jest najdłuższą jaskinią w Beskidzie Wyspowym: ma 433 m długości i łączną deniwelację 20,3 m i jest jedną z największych jaskiń fliszowych w Polsce! Odkryta w 1997 r. jaskinia wchodzi w skład obszaru ochronnego „Uroczysko Łopień”. Nie jest udostępniona do zwiedzania, część jaskini, w której zimują nietoperze jest zamknięta kratą. Dlatego dobrze jest wiedzieć o takiej osobliwości regionu, ale też absolutnie nie powinniśmy „niepokoić” jej mieszkańców.

    "Zimna Dziura" - jaskinia na Szczeblu Jaskinia Zimna Dziura na Szczeblu

  3. Morskie Oko”, Żabie Oko” i basen w górach – te niezwykłe miejsca znajdują się na Lubogoszczy, górze najczęściej kojarzonej z Bazą Szkolno-Wypoczynkową. Warto jednak cofnąć się do lat międzywojennych XX w., żeby poznać niezwykłą historię tego miejsca. Wtedy bowiem, pojawiła się tutaj grupa Polaków i Amerykanów, przedstawicieli organizacji YMCA, którzy na polanie znajdującej się na zachodnim stoku Lubogoszczy, tuż koło jeziorka nazywanego przez miejscowych “Żabim Okiem”, założyli w 1924 r. stały obóz młodzieżowy. Kiedy kilka lat później, na skutek suszy, “Żabie Oko” zniknęło wybudowano basen pływacki o wymiarach 8×25 metrów. Powstały też chatki, domek kierownika, jadalnia ze świetlicą, boisko sportowe. Dzisiaj basen jest pusty i nieużywany, ale i tak warto wybrać się tutaj, chociaż na krótką wycieczkę i zobaczyć „dzieło”, powstałe 90 lat temu. Znajdujące się na Lubogoszczy stawy: „Żabie Oko” oraz po wschodnie stronie masywu „Morskie Oko” nie nadają się do kąpieli – mają dzisiaj postać młaki, ale mimo mogą być atrakcją turystyczną, szczególnie w kontekście niezwykłej historii z lat międzywojennych.
    YMCA – Young Men’s Christian Association – Chrześcijańskie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej, stowarzyszenie powołane w 1844 roku w Wielkiej Brytanii, którego celem jest służenie harmonijnemu rozwojowi fizycznemu, umysłowemu i duchowemu. Warto wiedzieć, że to właśnie w YMCA powstały zasady gry w koszykówkę i siatkówkę.
    Baza Szkoleniowo- Wypoczynkowa “Lubogoszcz”:  http://www.lubogoszcz.pl/index.php5

    Baza LubogoszczBasen na Lubogoszczy – zdj. arch. ze zbiorów Bazy Szkolno-Wypoczynkowej na Lubogoszczy

    Baza Lubogoszcz - 1953 r.Baza Lubogoszcz – 1953 r. – zdj. arch. ze zbiorów Bazy Szkolno-Wypoczynkowej na Lubogoszczy

    Ośrodek szkoleniowy na LubogoszczyBaza Lubogoszcz – 2015 r.

  4. Przełęcz Rydza Śmigłego na Chyszówkach – i nazwa przełęczy i znajdujące się tu kamienny obelisk oraz krzyż odnoszą się do spektakularnego zwycięstwa Legionów Polskich nad Rosjanami. W listopadzie 1914 r. żołnierze polscy pod wodzą Rydza Śmigłego wzięli do niewoli oddział kawalerii rosyjskiej, który stacjonował na Chyszówkach. Zastosowali bardzo nietypową taktykę. Polscy żołnierze, ochotnicy z Kongresówki świetnie mówiący po rosyjsku podeszli w nocy pod chałupę, w której kwaterowali Rosjanie. Kłócąc się między sobą po rosyjsku zaskoczyli strażnika, który wziął ich za swoich i nie podniósł alarmu – Rosjanie poddali się prawie bez walki. Zwycięstwo na przełęczy w Chyszówkach było pierwszym od dłuższego czasu sukcesem wojsk austriackich na froncie rosyjskim. 2 grudnia rozpoczęła się bitwa pod Limanową, w której Austro-Węgry odniosły strategiczne zwycięstwo nad Rosją. Oprócz pomnika, świadkami tych działań są cmentarze, największy z nich znajduje się na Jabłońcu k. Limanowej.
    Oprac. na podst. art. Małgorzata Żyłko „Jak Piłsudski z legionistami “tańczył” pod Limanową”

    Pomnik na Przełęczy Rydza ŚmigłegoPomnik na Przełęczy Rydza Śmigłego na Chyszówkach

  5. Historia zamknięta w drewnie – drewniane kościółki, piękne same w sobie, często skrywają wewnątrz prawdziwe skarby: zabytkowe wyposażenie, niezwykłe eksponaty oraz archiwa parafialne będące źródłem wiedzy o regionie i mieszkańcach. Jednym z nich jest Kościół pw. świętych Szymona i Judy Tadeusza w Dobrej z końca XVII w. Działa tutaj muzeum parafialne (zwiedzanie po wcześniejszym uzgodnieniu z ks. proboszczem). Wśród eksponatów można zobaczyć skrzynię z żelaznym zamkiem o 11 ryglach z przełomu XVII i XVIII w., szesnastowieczną biblię bazylejską. Niezwykle wartościowe jest archiwum parafialne z rękopisami pochodzącymi nawet z XVI w. W pobliżu kościoła rośnie kilka pięknych, olbrzymich lip (3,0 i 3,7 m obwodu). W kościele nie odbywają się już regularne nabożeństwa, jest on miejscem ślubów i koncertów muzyki sakralnej.
    Inne kościoły i obiekty warte zobaczenia:
    Kościół św. Marii Magdaleny w Kasinie Wielkiej (1678 r.)
    Kościół pomocniczy św. Mikołaja Biskupa w Skrzydlnej (XVI w.)
    Kościół św. Marcina w Wiśniowej (1720-1730)
    Kościół Wszystkich Świętych w Łososinie Górnej (1778 r.)
    Kościół pomocniczy Narodzenia NMP w Jodłowniku (1585 r.)
    Kościół pomocniczy św. Mikołaja Biskupa w Skrzydlnej (XVI w.)
    Kościół parafialny św. Stanisława Biskupa i św. Barbary w Szyku (1633 r.)
    Dwór w Laskowej (1677 r.)

    Kościół pw. świętych Szymona i Judy Tadeusza w DobrejKościół pw. świętych Szymona i Judy Tadeusza w Dobrej

  1. Schronisko PTTK na Luboniu Wielkim – charakterystyczny kształt budynku przypominający domek Baby Jagi dobrze jest znany miłośnikom pieszych wędrówek po Beskidzie Wyspowym. Zgodnie z zamiarem projektantów z okien z górnej sali można spoglądać na cztery strony świata. Budowę rozpoczęto w 1929 r., oddano go do użytku już w 1931 r. Powstał dzięki wysiłkom działaczy Oddziału PTT z Rabki. W jego budowę zaangażowanych było wiele osób, budowę wspierała również finansowo i „zadaniowo” ludność góralska. Pod koniec okupacji pojawiła się realna groźba spalenia budynku przez Niemców, którzy niszczyli obiekty turystyczne, jako potencjale bazy partyzantów. Na szczęście nie doszło do tego, zapobiegła mu ówczesna gospodyni schroniska Karolina Kaleciakowa. Wg opowieści, kiedy na początku 1945 r. na Luboniu pojawił się oddział hitlerowców, Karolina Kaleciakowa stanęła przed komendantem jednostki likwidacyjnej z niemowlęciem i flaszką wódki. Niemcy odstąpili od realizacji planu. Próbowali jeszcze później zniszczyć schronisko pociskami, ale bezskutecznie.
    Wycieczka: https://gorydlaciebie.pl/wyprawy/lubon-wielki-dziurawe-turnie/

    Schronisko „Luboń Wielki”Schronisko PTTK na Luboniu Wielkim

  2. Zbójnik Józef Baczyński zwany Skawickim – Beskid Wyspowy również ma swojego zbójnika. Baczyński początkowo wraz z innymi zbójnikami działał w okolicach Wadowic, potem dołączył do bandy braci Giertugów, z którą napadł m.in. na browar w Dobczycach. Kiedy ci zostali uwięzieni, przywódcą całej bandy został Baczyński. Zbójnicy działali w Beskidach, ale kryjówki mieli na Mogielicy, w Ochotnicy i w Pieninach nad Białą Wodą.
    W 1735 r. Baczyński oraz kilku jego kompanów został złapany w Dobrej i przewieziony do zamku starościny Wielopolskiej w Suchej Beskidzkiej. Sądzony był w Krakowie i tam też został skazany na śmierć przez ścięcie. Wyrok wykonano na początku 1736 r. na krakowskich Krzemionkach.
    Baczyński jest bohaterem wielu podań ludowych. Podobnie, jak i inni zbójnicy przedstawiony jest w bardzo pozytywnym świetle.
    Więcej o atrakcjach Mogielicy: https://gorydlaciebie.pl/mogielica-gora-na-4-pory-roku/

    "Zbójnicki stół" - ambona skalna pod szczytem Mogielicy“Zbójnicki stół” – ambona skalna pod szczytem Mogielicy
  1. Tymbark i soki owocowe – nie wszyscy zdają sobie sprawę, że ten popularny producent napojów i soków owocowych ma swoją siedzibę w centralnej części regionu, na zboczach gór Paproć, Zęzów i Łopień. Hasło Tymbarku „Kochaj życie” jest chyba w pełni adekwatne dla goszczących w Beskidzie Wyspowym.

To oczywiście nie wszystkie osobliwości Beskidu Wyspowego. Staraliśmy się listę ułożyć tak, by zaprezentować atrakcje jak najszerzej – znajdą tu coś dla siebie i miłośnicy turystyki i przyrody, ale też historii, legend i sztuki. Jedno jest pewne – w Beskidzie Wyspowym nudzić się nie można! Dlatego warto ten region odwiedzić i warto go odkrywać, tak by potem stworzyć własną “listę osobliwości”.

Miłośnikom turystyki górskiej przypominamy nasze propozycje pieszych wycieczek: Najpiękniejsze trasy w Beskidzie Wyspowym