Świstak – jeden z symboli Tatr 

Świstak tatrzański (Marmota marmota latirostris) to obok kozicy górskiej, jeden z symboli Tatr. W całych Tatrach żyje około tysiąc osobników, większość po stronie słowackiej.
Zwierzęta zamieszkują obszary ponad górną granicą lasu, głównie w strefie hal na wysokości powyżej 1800 m n.p.m. Są bardzo płochliwe i dlatego trudne do obserwacji – w razie zagrożenia szybko chowają się do nory. Najczęściej podczas wędrówek można usłyszeć charakterystyczny gwizd świadczący o ich obecności.

Należą do największych europejskich gryzoni.  Mają od 45 do 65 cm długości, masa dorosłego samca waha się od ok. 3 kg na wiosnę i aż do ponad 6 kg jesienią. Są roślinożerne, odżywiają się  kłączami, bulwami roślin, nasionami traw. Dorosły osobnik przeciętnie zjada 1–1,5 kg roślin dziennie!

Świstaki są zwierzętami stadnymi, żyją w rodzinach liczących od kilku do kilkunastu osobników. Każda z rodzin zajmuje określone terytorium, na którym mieszka i żeruje. Zdarza się, że kilka rodzin bytuje blisko siebie tworząc kolonię. Mieszkają w głębokich norach, które najczęściej budują w rejonie rumoszu skalnego, stanowi on nie tylko bezpieczny punkt do obserwacji, ale też umożliwia szybką ucieczkę w sytuacji zagrożenia. Preferują stoki nasłonecznione – o wystawie południowej, południowo-wschodniej i wschodniej, gdzie łatwiej znaleźć pożywienie i gdzie może się wygrzewać.

Ciekawostka: ochronę świstaków wprowadzono w 1868 r., wtedy to Sejm Krajowy we Lwowie wprowadził ustawę zakazującą: „łapania, wytępienia i sprzedawania zwierząt alpejskich właściwych Tatrom, świstaka i dzikich kóz”. Była to pierwsza na świecie parlamentarna ustawa o ochronie gatunkowej zwierząt.

Ciekawostki o świstakach:

• występowanie – w Polsce występują tylko w Tatrach. Tatrzańska populacja to endemiczny podgatunek świstaka alpejskiego
• liczebność: w całych Tatrach żyje około tysiąc osobników, większość po stronie słowackiej
• tryb życia – zwierzęta są aktywne w ciągu dnia, ok. 60–70% czasu spędzają na żerowaniu. Pozostały czas stanowi odpoczynek i zabawa
• rozmnażanie – okres godowy rozpoczyna się na wiosnę, ciąża trwa ok. 33 dni. Samica rodzi do 6 młodych, najczęściej 2-3 osobników. Przez miesiąc pozostają one pod opieką matki w norze
• hibernacja – świstaki hibernują przez całą zimę, najczęściej już od października, a legowiska opuszczają w kwietniu, maju. Podczas hibernacji temperatura ich ciała spada z 37,7 stopni Celsjusza do ok. 8–10 stopni, praca serca – z 220 skurczów do 30 na minutę, a ilość oddechów zmniejsza się z 16 do 2–3 na minutę
• ochrona – w Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkową
• historia ochrony: są pod ochroną od 1868 roku. Zwierzęta zostały prawie całkowicie wytępione w XIX w. – polowano na nie w celu pozyskania sadła, które stosowano przy różnych dolegliwościach.  W 1868 roku sejm galicyjski uchwalił ustawę chroniącą świstaki i kozice przed niemal całkowitym wytępieniem (kłusownictwo dla „sadła świstaczego”)
• nazwa jego pochodzi od charakterystycznego świstu, jaki wydaje, aby ostrzec inne osobniki przed zbliżającym się niebezpieczeństwem
• nazwy topograficzne w Tatrach związane ze świstakami: Świstówka, Świstowa Czuba, Świstowa Dolina itd., co potwierdza fakt ich licznego występowania w tych rejonach.