Szarotka alpejska –botaniczny symbol Tatr

Szarotka alpejska, na Podhalu zwana kocią łapką, to jeden z botanicznych symboli Tatr, ale też jeden z najbardziej znanych i symbolicznych kwiatów alpejskich. Zarówno w Polsce, jak i wielu europejskich krajach, objęta jest ścisłą ochroną gatunkową.
Rośnie tylko na podłożu wapiennym, w miejscach nasłonecznionych, w skalnych szczelinach i półkach skalnych, w Alpach też na łąkach.

Szarotka alpejska pochodzi z Azji, w Europie występuje w Karpatach, Alpach, Apeninach, Pirenejach i na Półwyspie Bałkańskim. W Polsce, w naturalnych warunkach występuje tylko w Tatrach, m.in. na stromych skałach w Bramie Kraszewskiego w Dolinie Kościeliskiej, Wąwozie Kraków i Nosalu.

Zdjęcia – Szymon Czyżewski

Szarotka alpejska (Leontopodium alpinum) – bylina, ma ok. 5 – 20 cm wysokości, kwitnie w lipcu i sierpniu. Kwiaty koloru żółtego tworzą koszyczki. „Podpierają” je puszyste, srebrzystobiałe liście tworzące wieloramienną gwiazdę, które potocznie uważane za płatki kwiatów, są one dużo większe od liści łodygowych. Cała roślina pokryta jest kutnerem – gęstymi włoskami, które stanowią doskonałą izolację cieplną oraz ochronę przed silnym nasłonecznieniem, wiatrem i nadmiernym parowaniem.

Botaniczna nazwa rodzaju Leontopodium pochodzi od greckich słów leon oznaczających lwa i podion oznaczających małe stopy, co nawiązuje do charakterystycznego kształtu oraz wyglądu listków pokrytych gęstymi włoskami.

W Polsce objęta jest ochroną gatunkową ścisłą. Chroniona jest też w wielu krajach Europy m.in. Szwajcarii, Słowenii, Rumunii i Słowacji.

Na Podhalu szarotka jest popularnym motywem zdobniczym. Jej podobizny umieszcza się na różnorodnych wyrobach pamiątkarskich: szkatułkach, koronkach, ciupagach, ramkach do obrazków, itp.

Szarotka alpejska uprawiana jest nie tylko jako roślina ozdobna w ogródkach – skalniakach, ale też wykorzystywana w przemyśle farmaceutycznym, kosmetycznym (ekstrakty z liści stosowane są jako środki nawilżające, chroniące przed promieniowaniem UV) i spożywczym – jako dodatek do piwa, herbaty i likierów.

Szarotka alpejska – ciekawostki

na Podhalu nazywana jest kocią łapką, inne nazwy to języczki siwe, stopiec i sukiennik,
dawniej uważano ją za roślinę leczniczą – gotowana z mlekiem i miodem stosowana była przy bólach brzucha. Wierzono też, że ma magiczne właściwości – dym z rośliny chronił przed złymi mocami,
w starożytności używana była do zaklęć miłosnych oraz jako symbol dowodu miłości i odwagi,
nazywana jest „wiecznym kwiatem” – ponieważ po zerwaniu i zasuszeniu nie traci pierwotnego kształtu i koloru. To m.in. było przyczyną, że roślina od dawna była pożądaną pamiątką z gór,
w Szwajcarii jest kwiatem narodowym, jest też symbolem czystości i niewinności, znajduje się w logo turystyki kraju,
szarotka alpejska była nie tylko ulubionym kwiatem cesarza Franciszka Józefa i jego żony Elżbiety, ale też symbolem cesarzowej, która m.in. przyozdobiła włosy sztucznymi kwiatami szarotki na jednym z portretów, posiadała też biżuterię z tym motywem; to m.in. wpłynęło na popularność tych kwiatów,
szarotka jest znakiem rozpoznawczym 21 Brygady Strzelców Podhalańskich (umieszczona jest m.in. na sztandarach brygady, na patkach peleryn, mundurów, na kapeluszach i beretach),
wizerunek rośliny znajduje się w herbie Klubu Hokejowego Podhale Nowy Targ,
znajduje się w logo austriackiego i niemieckiego klubu alpinistycznego – Österreichischer Alpenverein i Deutscher Alpenverein oraz austriackiego pogotowia górskiego – Österreichischer Bergrettungsdienst,
symbol szarotki był często wykorzystywany m.in. w armii austro-węgierskiej, ale też w niemieckich i austriackich górskich jednostkach wojskowych oraz armii szwajcarskiej,
wizerunek znajduje się na austriackich monetach euro o nominale 2 eurocenty,
w Tatrach Bielskich znajduje się „Schronisko pod Szarotką”, zwane też „Szarotką”, słow. chata Plesnivec.