Zimowy spacer przez rezerwat Białej Wody w Pieninach

Zimowy spacer przez rezerwat “Białej Wody” wzdłuż potoku „Biała Woda”, tworzącego urokliwe kaskady i lodospady. Dużą atrakcją są znajdujące się w sąsiedztwie wysokie wapienne skały o oryginalnych nazwach Smolegowa Skała, Kociubylska Skała i Czerwona Skałka, zwana też Skałą Sfinks.
Dolina jest doskonałym miejscem na spacery o każdej porze roku. Latem łatwą, szeroką, równą drogę można polecać także na wycieczki z wózkiem dziecięcym lub inwalidzkim. Jest to również popularne miejsce na przejażdżki konne i rowerowe.
Spacer można zakończyć przy Kociubylskiej Skale na końcu Rezerwatu Biała Woda, warto jednak podejść wyżej na Przełęcz Rozdziela, skąd rozciąga się piękna panorama na Trzy Korony i Gorce z Lubaniem na horyzoncie.

Autorką zimowych zdjęć z wycieczki do Doliny Białej Wody jest Ania K.

Kraj: PolskaPieniny - Dolina Białej Wody zimą
Rejon: Pieniny
Punkt wyjścia (powrotu): Jaworki
Czas: 1/2 dnia
Pora roku: wiosna, lato, jesień, zima
Trudności: brak trudności technicznych
Suma wzniesień: z Jaworek do Przeł. Rozdziela wynosi ok. 200 m
Długość trasy (z Jaworek na Przeł. Rozdziela i z powrotem): 8,6 km
Z centrum Jaworek do parkingu – 1,2 km – ok. 0:20 h
Od wejścia do doliny do Kociubylskiej Skały – 2,1 km – ok. 1:05 h
Od Kociubylskiej Skały na Przełęcz Rozdziela – 1 km – do 0:25 h
Czas wyprawy (sam przemarsz tam i z powrotem): ok. 3:30 h

Mapa online:  Pieniny

Noclegi:  Jaworki    Szczawnica  

Polecamy inne opisane trasy w rejonie Jaworek:
Zimowe panoramy spod Wysokiej w Pieninach
Homole, Wysoka, Biała Woda
Wąwóz Homole zimą 

Komplet szczegółowych informacji o wyprawie: trasa, dojazd, ciekawostki i inne dostępny jest na panelu bocznym (po prawej stronie).

Poniżej fragment mapy turystycznej Pienin Wydawnictwa Compassrejon od Jaworek do Przełęczy Rozdziela

Ważne: zimą należy uwzględnić warunki śniegowe (czas i możliwość przejścia).

Biała Woda - mapa trasy

Trasa wycieczki przebiega w rezerwacie Białej Wody. Początek żółtego szlaku pieszego znajduje się w centrum Jaworek. Przed wejściem do rezerwatu stoją tablice dydaktyczne (w sezonie turystycznym kasa biletowa – za wstęp do rezerwatu pobierana jest niewielka opłata – 1,50 zł.).
Tuż za wejściem rozpoczyna się Wąwóz Międzyskały. Od południa (po prawej stronie) nad potokiem Biała Woda znajduje się Smolegowa Skała – widziana z góry skała ma charakterystyczny kształt przypominający grzbiet dinozaura.
Początkowy odcinek naszej wycieczki przebiega wzdłuż zabudowań Jaworek, później droga prowadzi wąwozem, wzdłuż pięknego potoku tworzącego urokliwe kaskady wodne i lodospady.

Pieniny - Dolina Białej Wody zimą Zimowe JaworkiPieniny - Dolina Białej Wody zimąSpacer wzdłuż potoku “Biała Woda”

Pieniny - Dolina Białej Wody zimąNa trasie znajdują się urokliwe drewniane mostki Pieniny - Dolina Białej Wody zimą

Nazwa potoku “Biała Woda” pochodzi od nieistniejącej dzisiaj łemkowskiej wsi „Biała Woda”, która przed rokiem 1947 liczyła 110 gospodarstw. Miejscowość została wysiedlona w 1947 r. podczas akcji „Wisła”. Wędrując przez dolinę „pozazimową” porą można dostrzec ślady po wsi – rosnące jeszcze dzisiaj w polach drzewa owocowe oraz pozostałości po opuszczonych gospodarstwach. W dolinie ocalało też kilka obiektów sakralnych, typowych dla kultury Łemków: kapliczka, oraz kilka przydrożnych drewnianych krzyży z wyciętą z blachy postacią Chrystusa.

Wzdłuż drogi znajdują się tablice zawierające informacje, nie tylko o atrakcjach przyrodniczych, ale też o historii ludzi mieszkających tutaj do II Wojny Światowej. Tereny te, zwane Rusią Szlachtowską (Biała i Czarna Woda, Szlachtowa i Jaworki) zamieszkiwała ludność trudniąca się głównie pasterstwem, ale jej mieszkańcy znani byli przede wszystkim jako „druciarze” – naprawiali gliniane i blaszane naczynia, które zaklejali a następnie wzmacniali drutem. Specyfiką ich zawodu było wędrowne druciarstwo – Rusini Szlachtowscy docierali często w bardzo odległe miejsca.

Docieramy do końca doliny pod Kociubylską Skałą, tutaj kończy się teren rezerwatu Biała Woda. Na przeciw Kociubylskiej Skały stoi bacówka, w której latem można zakupić produkty pasterskie (oscypki, żentyca). Idziemy dalej żółtym szlakiem na Przełęcz Rozdziela, rozciąga się stąd ładna panorama na Trzy Korony i Gorce z Lubaniem na horyzoncie.
Wycieczkę można przedłużyć na całodzienną i pójść w prawo niebieskim szlakiem na Wierchliczkę, Watrisko i na Wysoką, lub w lewo na Obidzę. Szlak żółty przechodzi na słowacką część Pienin.

Widok na Kociubylską Skałę z podejścia na Przełęcz RozdzielaPodejście na Przełęcz RozdzielaWidok spod Przełęczy Rozdziela na Trzy Korony i GorcePrzełęczy Rozdziela rozciąga się ładna panorama na Trzy Korony i Gorce z Lubaniem na horyzoncie

Z przełęczy do Jaworek wracamy tą samą drogą.

Będąc w rezerwacie “Biała Woda” warto zwiedzić też przepiękny „Wąwóz Homole”. Dodatkowo znajdującą się w Szlachtowej cerkiew z 1909 roku, która obecnie jest kościołem rzymskokatolickim oraz kamienną cerkiew z XVIII w. w Jaworkach.

Ciekawostki związane z rejonem rezerwatu “Biała Woda”

Kultowy klub muzyczny Muzyczna Owczarnia w Jaworkach. Obok Owczarni znajduje się wiatrak, którego współwłaścicielem jest Marek Raduli. Same Jaworki stały się bardzo modnym miejscem, swój dom ma tu m.in. Nigel Kennedy

Przełęcz Rozdziela (803 m n.p.m.) (słow. sedlo Rozdiel) – oddziela Pieniny (Wierchliczkę) od Beskidu Sądeckiego (Szczob).

Akcja „Wisła”, Operacja „Wisła” – międzynarodowa militarna akcja przeprowadzona od 28 kwietnia 1947 r do końca lipca 1947 r. i wymierzona głównie w struktury UPA. Była to także akcja przesiedleńcza, której celem było usunięcie pewnych nacji, m.in. Ukraińców, Bojków, Dolinian i Łemków, ale także małżeństw mieszanych. Objęto nią ludność głównie z terenów Polski południowo-wschodniej: Roztocza, Pogórza Przemyskiego, Bieszczadów, Beskidu Niskiego, Beskidu Sądeckiego i tzw. Ruś Szlachtowską i deportowano ich na Ziemie Odzyskane.
Efektem tej akcji było nie tylko częściowe wyludnienie obszarów objętych wysiedleniem, ale także zniszczenie dziedzictwa kulturowego tych regionów. Przestało całkowicie istnieć kilkadziesiąt miejscowości. W Pieninach była to np. wieś Biała Woda, która przed rokiem 1947 liczyła 110 gospodarstw. W 1947 r. wszystkich mieszkańców przesiedlono, a gospodarstwa spalono.
Akcja „Wisła” została potępiona w 1990 r. przez Senat RP oraz przez Prezydentów: Aleksandra Kwaśniewskiego i Lecha Kaczyńskiego.

Biała Woda – nieistniejąca wieś w Małych Pieninach w dolinie potoku Biała Woda, obecnie jest to część wsi Jaworki. W XIV w. zasiedlona została przez Wołochów, którzy rozwijali gospodarkę pasterską. Z czasem wieś bardzo się rozrosła, przed II wojną światową miejscowość Biała Woda liczyła 110 gospodarstw. Dolinę do 1947 r. do akcji „Wisła” zamieszkiwali Rusini – należeli do grupy zwanej Łemkami. Utrzymywali się głównie z pasterstwa, ale znani byli przede wszystkim jako „druciarze” – naprawiali gliniane i blaszane naczynia, które zaklejali a następnie wzmacniali drutem. Po deportacji ludności budynki zostały spalone, a wieś przestała istnieć.
Uważny obserwator zauważy jeszcze dzisiaj rosnące w polach drzewa owocowe oraz pozostałości po opuszczonych gospodarstwach.
W dolinie ocalało też kilka obiektów sakralnych, typowych dla kultury Łemków: kapliczka, oraz kilka przydrożnych drewnianych krzyży z wyciętą z blachy postacią Chrystusa.
W Szlachtowej znajduje się też cerkiew z 1909 roku, która obecnie jest kościołem rzymskokatolickim oraz kamienna cerkiew z XVIII w. w Jaworkach.
Na dawnych polach uprawnych prowadzony jest wypas kulturowy owiec i bydła.

Rezerwat przyrody Biała Woda utworzono w 1963 r. w celu ochrony krajobrazu, naskalnych roślin wapieniolubnych oraz oryginalnych elementów przyrody nieożywionej: skały wapienne i turnie, kamieniste koryto potoku z kaskadami. Rezerwat znajduje się w dolinie potoku Biała Woda oraz jego dopływu Brysztańskiego Potoku.

W sąsiedztwie rezerwatu można znaleźć wiele osobliwości, należą do nich np.:

  • Bazaltowa Skałka – pomnik przyrody nieożywionej. Zielonkawo- czarny bazalt zajmuje powierzchnię około 7×8 m, i ma wysokość 3,5 m. Porasta go obficie rojownik pospolity.
  • Czerwona SkałkaCzerwona Skałka w Białej Wodzie
    wapienna skała o czerwonej barwie. Znajduje się naprzeciwko ujścia potoku Zimna Studnia do doliny potoku Biała Woda na terenie rezerwatu przyrody Biała Woda. Czerwona Skałka nosi też nazwę Skała Sfinks z powodu osobliwego kształtu oraz Kornajowska Skała z racji swojego położenia na dawnym osiedlu Kornaje.
  • Smolegowa Skała – wapienna skała, niedostępna dla zwiedzających znajduje się na terenie rezerwatu przyrody Biała Woda (tuż za wejściem do Doliny Białej Wody). Jej nazwa pochodzi od nieistniejącego już osiedla Smolegowe, wchodzącego w skład wsi Biała Woda. Widziana z góry skała ma charakterystyczny kształt przypominający grzbiet dinozaura, na jej grani znajduje się 5 wierzchołków.
  • Czubata Skała lub Czubata – wapienna skała, znajduje się na terenie rezerwatu przyrody Biała Woda (zaraz za punktem sprzedaży biletów wstępu, po stronie północnej). Wraz ze Smolegową Skałą tworzy Wąwóz Międzyskały.
  • Kociubylska Skała – wybitna skała znajduje się na terenie rezerwatu przyrody Biała Woda. Skałę z dwóch stron opływa potok Biała Woda, tutaj też znajduje ujście Brysztański Potok. Naprzeciw skały znajduje się szeroki plac, na którym składowane jest drzewo.