Tylawa - cerkiew Narodzenia NMP (1787 r.)

Tylawa – wieś w gminie Dukla. Znajduje się tutaj Kościół Narodzenia NMP z 1787 r.
Z Tylawą wiąże się kilka ważnych, nierzadko tragicznych, wydarzeń historycznych:
– 7 kwietnia 1769 w okolicy Tylawy skoncentrowały się siły konfederackie pod dowództwem Kazimierza Pułaskiego, tutaj też Konfederaci mieli swoje szańce.
– W czasie I wojny światowej w 1914 wieś została w znacznej części spalona przez cofające się oddziały austriackie
– lata 1926-1934 – to schizma tylawska
– 10 września 1939 wieś zajęły oddziały słowackie
– 13 sierpnia 1942 hitlerowcy zamordowali około 500 osób, którzy wcześniej byli więzieni w Dukli. Na miejscu kaźni znajduje się zbiorowa mogiła i pomnik.
– 11-14 września 1944 r. w trakcie operacji dukielsko-preszowskiej, w okolicach rzeki Iwielki doszło do ciężkich walk pomiędzy oddziałami pancernymi Armii Czerwonej i Wehrmachtu. (Zginęło i zostało rannych wówczas dziesiątki tysięcy żołnierzy, z tego powodu miejscowa ludność nazwała to miejsce Doliną Śmierci).
23 września 1944 – po wielodniowych walkach w Dolinie Śmierci Armia Czerwona wkroczyła do Tylawy.

Tylawa najbardziej jest kojarzona ze schizmą tylawską.

Schizma tylawska – nazwa odnosząca się do zdarzenia, które miało miejsce 16 listopada 1926 w Tylawie. W tym dniu grekokatolicy z Tylawy i Trzciany na wiecu ogłosili swoje przejście na prawosławie. Zapoczątkowało to masową przechodzenie mieszkańców, często całych wsi Beskidu Niskiego do kościoła prawosławnego. Były to m.in. wsie: Bartne, Binczarowa, Ciechania, Czarne, Królowa Ruska, Lipowiec, Mszana, Polany, Radocyna, Świątkowa Wielka, Trzciana, Tylawa, Wołowiec.
Masowa konwersja miała miejsce w latach 1926–1934.
Przyczyn schizmy było kilka. M.in. sprzeciw wiernych wobec wprowadzanych w cerkwi greckokatolickiej zmian w liturgii oraz sprzeciw Łemków dla upowszechniania kultu św. Jozafata Kuncewicza, uważanego przez nich za prześladowcę prawosławia. Były też przyczyny materialne – zbyt wysokie opłaty wprowadzone przez księży greckokatolickich.
Nie bez znaczenia był bardzo pogardliwy stosunek księży do ludności łemkowskiej oraz sprzeciw Łemków przeciwko prowadzonej wtedy agitacji ukrainofilskiej (bliżej było tej ludności do Rosji).

Cerkiew greckokatolicka p.w. Narodzenia Bogurodzicy w Tylawie (1787 r.) od 1945 roku pełniąca funkcję parafialnego kościoła katolickiego p.w. Wniebowzięcia Matki Boskiej. Wewnątrz znajduje się ikonostas z 1908 r. oarz późnorenesansowe ławki z połowy XVII wieku, przeniesione z kościoła w Iwoniczu. Na miejscowym cmentarzu zachowało się kilka starych nagrobków.

Smereczne – nieistniejącPomnik upamiętniający nieistniejącą dzisiaj wieś Smerecznea wieś. Pod koniec XIX w. było tutaj 36 gospodarstw. W czasie II wojny światowej Niemcy wybudowali posterunek straży granicznej. Przed wojną w górnej części miejscowości istniały szyby naftowe. Po II wojnie światowej, w ramach akcji „Wisła”, wysiedlono całą wieś. Do dzisiaj zachowały się jedynie resztki niemieckiej strażnicy oraz ślady po szybach naftowych (szlak omija te punkty). Przy drodze Tylawa – Olchowiec znajduje się pomnik „W hołdzie mieszkańcom wsi Smereczne”.

Wilsznia – nieistniejąca wieś usytuowana wzdłuż potoku o takiej samej nazwie. W 1875 r. na jej terenie powstała niewielka kopalnia ropy naftowej należąca do spółki Ignacego Łukasiewicza. W 1927 r. mieszkańcy przeszli na prawosławie, w 1935 r. wybudowali własną cerkiew. Podczas operacji dukielskiej, w 1944 r. wieś została zupełnie zniszczona, ludność w ramach przesiedlenia wyjechała na Ukrainę. Jedynymi świadkami byłej wsi jest szczątkowy cmentarz z jednym ocalałym nagrobkiem, kamienny krzyż oraz drzewa owocowe wkomponowane w zarastający polany las.

Olchowiec – przed II wojnąUnikatowy kamienny mostek i cerkiew w Olchowcu światową wieś liczyła 500 mieszkańców, część z nich została wywieziona na roboty do Niemiec, większość została przesiedlona na teren ZSRR w ramach akcji „Wisła”. W 2014 r. mieszkało tu 59 osób.

We wsi znajduje się cerkiew Przeniesienia Relikwii św. Mikołaja z Myr Licejskich do Bari z roku 1934. W świątyni odprawiane są nabożeństwa greckokatolickie i rzymskokatolickie.
Do cerkwi prowadzi unikatowy kamienny mostek uznany za zabytek architektury. W Olchowcu Koloni znajduje się izba regionalna założona przez Tadeusza Kiełbasińskiego (biblioteka, stroje łemkowskie, narzędzia gospodarskie i eksponaty wojenne). Od 1991 r. wznowiono obchody kiermeszu (święto parafii), które odbywają się w niedzielę najbliższą 22 maja (święto wezwania cerkwi).

Baranie (słow. Nástavok; 754 mBaranie (754 m)) – szczyt w Beskidzie Niskim. W 2005 r. Słowacy wybudowali wieżę widokową. Przy dobrych warunkach widać stąd Bieszczady i Tatry.

 

 

Kaplica św. Jana z Dukli i św. HubertKościół w Hucie Polańskieja w Hucie Polańskiej. Po wielu staraniach kościółek wybudowano w 1939 r., zaplanowane poświęcenie świątyni w I niedzielę września nie odbyło się z powodu wybuchu wojny. Zniszczony budynek odbudowano dopiero w latach 90-tych XX w. Poświęcono go w 1995 r. Odbudowę oficjalnie zakończono w 1998 roku, podczas odpustu ku czci świętego Huberta połączonego z 50-leciem Koła Łowieckiego “Zacisze”.

Schroniska „Hajstra” w Hucie PoSchronisko „Hajstra” w Hucie Polańskiejlańskiej znajduje się wewnątrz Magurskiego Parku Narodowego. Atrakcyjne miejsce dla turystów pieszych, rowerzystów i jeżdżących konno. Oferuje noclegi, wyżywienie

Hajstra to nazwa czarnego bociana.