Turbacz (1310 m n.p.m.) to najwyższy szczyt Gorców, zaliczany jest do Korony Gór Polski. Góra należy do jednych z najpopularniejszych kierunków turystycznych w Beskidach – wiosną przyciąga amatorów kwitnących krokusów, zimą narciarzy biegowych korzystających z atrakcyjnej trasy narciarstwa biegowego z Obidowej, latem wędrowców i rowerzystów. Niewątpliwym atutem Turbacza jest stojące pod szczytem schronisko, przy którym jest największy w Gorcach węzeł szlaków turystycznych. Bogactwo szlaków sprawia, że Turbacz należy do tej kategorii szczytów, który można zdobywać wielokrotnie i różnymi wariantami tras, co pozwala nie tylko urozmaicić wędrówkę, ale też poznać wiele ciekawych miejsc.

Ponieważ szczyt oraz stojące pod nim schronisko turystyczne znajdują się poza obszarem ochrony Gorczańskiego Parku Narodowego, więc odpowiednio wybierając trasę dojścia można tu również przyjść z czworonogiem (zobacz: Na Turbacz z psem).

Schronisko PTTK im. Władysława Orkana na Turbaczu

Schronisko PTTK im. Władysława Orkana na Turbaczu

Schronisko PTTK im. Władysława Orkana na Turbaczu

Historia Schroniska PTTK na Turbaczu.  Obecny budynek jest trzecim wybudowanym w rejonie Turbacza. Pierwszy powstał na polanie Wisielakówka, w 1933r. został spalony prawdopodobnie przez kłusowników, którym „przeszkadzali” turyści. Następny, którego budowę przerwał wybuch II wojny światowej, został zniszczony przez partyzantów, którzy chcieli w ten sposób zapobiec zajęciu go przez niemieckie patrole. Trzeci, obecnie funkcjonujący, wybudowany został w latach 50-tych na polanie Wolnica (część hali Długiej). Oficjalne otwarcie schroniska miało miejsce 21 sierpnia 1958.
Schronisko na Turbaczu jest jednym z największych w Beskidach.

  • Obiekt oferuje noclegi: 110 miejsc w pokojach 2-, 3-, 4-, 6- i wieloosobowych, ale jest też 3-pokojowy apartament z kuchnią, łazienką i salonem. Poza tym znajduje się tutaj kuchnia, duża jadalnia, świetlica, suszarnia, narciarnia oraz część sanitarna (prysznice i toalety). Jest też kawiarnia, gdzie można kupić zimne i gorące napoje, słodkie przekąski, ale też mapy i przewodniki.
  • “Turbacz” słynie z dobrej kuchni, oferuje m.in. dania regionalne.
  • Obok schroniska jest pole namiotowe.
  • W schronisku znajduje się całoroczna stacja ratunkowa Grupy Podhalańskiej GOPR.
  • Co roku, w zimie, organizowany jest obóz Winter Camp – szkolenie dot. zimowego biwakowania oraz prelekcje sławnych himalaistów.
  • W budynku schroniska znajduje się ekspozycja Gorczańskiego Ośrodka Historii Turystyki Górskiej (została przeniesiona z osobnego budynku stojącego w sąsiedztwie). Prezentowane są fotografie nieistniejących już karpackich schronisk, materiały związane z pisarzem – Władysławem Orkanem oraz opis działalności ruchu oporu w tym rejonie w okresie II wojny światowej. Wystawa dostępna jest codziennie, wstęp jest bezpłatny.
  • Szczegóły dotyczące funkcjonowania i oferty schroniska znajdują się na stronie internetowej: http://turbacz.net/
Schronisko PTTK im. Władysława Orkana na Turbaczu

Schronisko PTTK im. Władysława Orkana na Turbaczu

Przy schronisku jest największy w Gorcach węzeł szlaków turystycznych – pieszych, rowerowych, konnych i ścieżek dydaktycznych. Prowadzą tu szlaki m.in. na Kudłoń, Gorc, Stare Wierchy, do Koninek, Niedźwiedzia, Nowego Targu i Rabki.

Sprzed budynku rozciąga się wspaniała panorama – w kierunku południowym można podziwiać: Tatry (Bielskie, Wysokie i Zachodnie), Podhale, polski Spisz i Pieniny, w kierunku wschodnim zobaczymy: Halę Długą, Kiczorę, Gorc, Kudłoń za doliną Kamienicy i w oddali Mogielicę – najwyższy szczyt Beskidu Wyspowego.

Schronisko PTTK im. Władysława Orkana na Turbaczu

Panorama Tatr sprzed budynku schroniska na Turbaczu

Przed budynkiem schroniska można podziwiać bardzo ciekawe rzeźby zwierząt typowych dla regionu. Przedstawiciele fauny Podhala przedstawieni zostali nie tylko z góralskimi motywami, ale też w sposób odzwierciedlający ich cechy osobowości. Autorami rzeźb jest para artystów – Katarzyna Pawluśkiewicz i Gabriel Szyrszeń, którzy wykonali je w ramach projektu “Podhale Animale“.

Szczyt Turbacza

Turbacz mierzy 1310 m wysokości i jest najwyższym szczytem Gorców. Sam szczyt znajduje się powyżej schroniska, prowadzi tam ścieżka czerwonego szlaku, podejście zajmie nam ok. 10 minut. Na górze stoi kamienny obelisk oraz żelazny krzyż z datami 1945–1985. Umieszczona została też tablica informacyjna Gorczańskiego Parku Narodowego.

Podejście od schroniska na szczyt Turbacza

Podejście od schroniska na szczyt Turbacza

Krzyż i obelisk na szczycie Turbacza

Krzyż i obelisk na szczycie Turbacza

Szczyt Turbacza z lotu ptaka

Szczyt Turbacza z lotu ptaka

Nazwa Turbacz pochodzi prawdopodobnie z języka wołoskiego od słowa turba – oznaczającego „darń, torf”, lub według innej wersji od przymiotnika turbat: jęz. rum. „wściekły, szalony”, „mętny” – co prawdopodobnie pierwotnie odnosiło się do Potoku Turbacz. Ludowa nazwa szczytu, stosowana jeszcze dziś przez starszych Zagórzan brzmi „Kluczki”, natomiast wśród części mieszkańców Gorców (np. Koniny) funkcjonuje nazwa „Trubacz”, Turboc lub „Trubac”.

Panoramy ze szczytu Turbacza

Do niedawna szczyt nie był atrakcyjny widokowo, ale wichury zniszczyły dużą połać lasu, dzięki czemu odsłonił się widok w kierunku północnym i zachodnim. Zobaczymy stąd m.in całe Tatry, Góry Choczańskie, Małą Fatrę,  Magurę Orawską, Pilsko, Babią Górę, Pasmo Policy, Beskid Makowski, Beskid Wyspowy, Gorce, Pasmo Przehyby i Radziejowej w Beskidzie Sądeckim, Pieniny, Magurę Spiską i Góry Lewockie.

Panorama ze szczytu Turbacza w kierunku południowo-zachodnim: Tatry, (Góry Choczańskie - Słowacja), Mała Fatra (Słowacja), Magura Orawska (Słowacja), Pilsko, Babia Góra, Pasmo Policy, Beskid Makowski

Panorama ze szczytu Turbacza w kierunku południowo-zachodnim: Tatry, (Góry Choczańskie – Słowacja), Mała Fatra (Słowacja), Magura Orawska (Słowacja), Pilsko, Babia Góra, Pasmo Policy, Beskid Makowski

Panorama ze szczytu Turbacza w kierunku zachodnim: fragment Tatr Zachodnich, (Góry Choczańskie - Słowacja), Mała Fatra (Słowacja), Magura Orawska (Słowacja), Pilsko, Babia Góra, Pasmo Policy, Beskid Makowski

Panorama ze szczytu Turbacza w kierunku zachodnim: fragment Tatr Zachodnich, (Góry Choczańskie – Słowacja), Mała Fatra (Słowacja), Magura Orawska (Słowacja), Pilsko, Babia Góra, Pasmo Policy, Beskid Makowski

Panorama ze szczytu Turbacza w kierunku południowo-zachodnim: Wielki Chocz (Góry Choczańskie - Słowacja), Mała Fatra (Słowacja), Magura Orawska (Słowacja)

Panorama ze szczytu Turbacza w kierunku południowo-zachodnim: Wielki Chocz (Góry Choczańskie – Słowacja), Mała Fatra (Słowacja), Magura Orawska (Słowacja)

Panorama ze szczytu Turbacza w kierunku północno-zachodnim: Babia Góra, Pasmo Policy, Beskid Makowski, Luboń Wielki i Szczebel (Beskid Wyspowy)

Panorama ze szczytu Turbacza w kierunku północno-zachodnim: Babia Góra, Pasmo Policy, Beskid Makowski, Luboń Wielki i Szczebel (Beskid Wyspowy)

Panorama ze szczytu Turbacza w kierunku wschodnim: Lubań (Gorce) i Pasmo Przehyby i Radziejowej (Beskid Śądecki)

Panorama ze szczytu Turbacza w kierunku wschodnim: Lubań (Gorce) i Pasmo Przehyby i Radziejowej (Beskid Śądecki)

Panorama ze szczytu Turbacza w kierunku północno-wschodnim: Pieniny, Magura Spiska (śłowacja) i Góry Lewockie (Słowacja)

Panorama ze szczytu Turbacza w kierunku północno-wschodnim: Pieniny, Magura Spiska (śłowacja) i Góry Lewockie (Słowacja)

Hala Długa i kulturowy wypas owiec

Hala Długa położona jest na wysokości 1160–1270 m n.p.m., ma ok. 34 ha powierzchni, znajduje się na obszarze Gorczańskiego Parku Narodowego. Składa się z 3 polan: Wolnica, Wzorowa i Wierchy Zarębskie, które wiosną pokrywają się kobiercami kwitnących krokusów.

Od 2003 r. Gorczański Park Narodowy wprowadził na hali kulturowy wypas owiec. W okresie wypasu, w stojącej tu bacówce, można kupić wyroby z owczego mleka – oscypki i żentycę.
Obok bacówki stoi krzyż, który upamiętnia śmierć Albiny Białoń, która została zastrzelona w 1943 roku przez Niemców, kiedy próbowała ostrzec partyzantów.

Hala jest świetnym punktem widokowym, można stąd podziwiać szeroką panoramę Gorców, Beskidu Wyspowego, Beskidu Sądeckiego, Pienin oraz Tatr.
Przez Halę Długą prowadzi czerwony szlak (Główny Szlak Beskidzki) z Turbacza na Kiczorę i dalej na Lubań.

Źródełko na skraju Hali Długiej (Hali Wzorowej), Turbacz, Hala Turbacz i Czoło Turbacza

Źródełko na skraju Hali Długiej (Hali Wzorowej), Turbacz, Hala Turbacz i Czoło Turbacza

Hala Długa widziana sprzed schroniska na Turbaczu

Hala Długa widziana sprzed schroniska na Turbaczu

Metysówka

Metysówka, zwana też Chatką u Metysa, to budynek dawnej owczarni należący do Stacji Hodowli Owiec w Bielance. W latach 70. XX wieku Akademia Rolnicza w Krakowie dzierżawiła część pomieszczeń, które przystosowano do noclegów. W 2002 r. budynek ten został zakupiony przez Gorczański Park Narodowy. W 2006 r. wykonano jego gruntowny remont. Obecnie pełni rolę edukacyjno – wystawienniczą GPN. Park nie udostępnia go do celów turystycznych. Nazywany jest „owczarnią”.

Nazwa “Metysówka” pochodzi od jej nieformalnego gospodarza – Romana Fremi „Metysa”, który mieszkał tutaj w latach 90. XX w. i prowadził chatkę turystyczną (mieściła się w części mieszkalnej “owczarni”). Pomimo niskiego standardu – w budynku nie było prądu, wody, ani toalety, miejsce było chętnie odwiedzane przez turystów, “Metys” słynął z dużej gościnności. W 1996 chatka została zamknięta.

Chatka GPN na Hali Długiej (Wzorowej)

Chatka GPN na Hali Długiej (Wzorowej)

Hala Turbacz i Szałasowy Ołtarz

Hala Turbacz to duża polana, która znajduje się poniżej szczytu Czoło Turbacza, po jego południowej i południowo-wschodniej stronie. Wiosną pokrywa się dywanem kwitnących krokusów. Na polanie znajduje się “Ołtarz szałasowy”, który ustawiono w 2003 r., stanął on na miejscu dawnego szałasu pasterskiego, w którym ksiądz Karol Wojtyła 17 września 1953 r. odprawił mszę świętą. Wyjątkowość tego nabożeństwa polegała na tym, że ksiądz Wojtyła odprawił mszę św. po raz pierwszy stojąc zwrócony twarzą do wiernych (tą zmianę w liturgii mszy św. wprowadzono dopiero po Soborze Watykańskim II w 1963 r.).
Obok Ołtarza Szałasowego, w 50. rocznicę tego nabożeństwa umieszczono pamiątkowy kamień.
Z Hali Turbacz rozciąga się wspaniały widok na otoczenie Doliny Kamienicy.

Krokusy Turbacz 2 maj 2022 Kamil Sułkowski

Krokusy na Hali Turbacz, zdj. Kamil Sułkowski

Hala Turbacz i Ołtarz Szałasowy

Hala Turbacz i Ołtarz Szałasowy

Widok z Hali Turbacz na Halę Długą i Schronisko PTTK na Turbaczu

Widok z Hali Turbacz na Halę Długą i Schronisko PTTK na Turbaczu

Diabelski Kamień

Diabelski Kamień to wychodnia skalna o długości ok. 5 m i wysokości 1,7 m, z którą związanych jest wiele ciekawych legend, wszystkie opowiadają o ogromnych, ukrytych pod nią skarbach.
Większość podań wiąże historię kamienia z grasującymi w Gorcach zbójnikami, którzy w różnych miejscach w górach chowali zrabowane dobra. Wg podań kamień „otwierał się” tylko w Niedzielę Palmową. Skarbów strzegły oczywiście diabły.
Jedna z legend opowiada o kobiecie z Koniny, która szukając skarbu przyszła w Niedzielę Palmową pod Diabelski kamień, zabrała też ze sobą swoją 4-letnią córką. Kiedy otworzyło się wejście do pieczary kobieta włożyła do zapaski tyle pieniędzy ile zdołała unieść, ale nie mogła już zabrać ze sobą córki. Zostawiła więc dziecko w środku, kiedy jednak chciała wrócić po nią kamień zamknął już wejście do środka jaskini. Zrozpaczona matka nie mogła odzyskać dziecka. W następnym roku, w Niedzielę Palmową kobieta przybiegła ponownie pod Diabelski Kamień, kiedy wejście się otworzyło weszła do środka. Tam zobaczyła córkę bawiącą się pieniędzmi. Zabrała ją szybko ze sobą, nie biorąc już pieniędzy ze sobą i uciekła. Od tej pory nikt nie chodził już do tego miejsca.

Na kamieniu widnieje napis, nie odczytany do dzisiaj, ale przez to bardziej intrygujący. Napis ten pojawił się nawet w tekście powieści „Władysława Orkana (pisarz związany z tym regionem). „Wspomniał” o nim jeden z bohaterów powieści W Roztokach”. Wg niego kamień został przyniesiony przez Lucypera aż z Rzymu. Diabeł też obrał pieczę nad tym miejscem. Widniejący na skale tajemniczy napis pozwoliłby otworzyć wejście temu, kto go odczyta. Wg bohatera powieści wyryty na skale napis brzmi: „Koldras Lacki”.
Wg Kazimierza Sosnowskiego napis został wyryty przez konfederatów barskich, którzy obozowali w tej okolicy i pod kamieniem pochowali swojego towarzysza.

Na kamieniu znajduje się tabliczka z tekstem „Pamięci Ratowników Grupy Podhalańskiej GOPR Gorce 2001”.
Diabelski Kamień znajduje się pod szczytem Czoło Turbacza.

"Diabelski kamień" na Czole Turbacza z tablicą upamiętniającą ratowników GOPR

“Diabelski kamień” na Czole Turbacza z tablicą upamiętniającą ratowników GOPR

Kaplica Matki Boskiej Królowej Gorców na Polanie Rusnakowej

Kaplica nazywana jest też Kaplicą Papieską, Partyzancką lub Pasterską. Wybudowano ją w 1979 r. z okazji pierwszej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski. Od maja do października, w niedziele, odprawiane są msze św. Natomiast w każdą drugą niedzielę sierpnia odbywa się Msza Święta Ludzi Gór – uroczyste nabożeństwo, nad którym patronat objął Związek Podhalan. Wielokrotnie brał w nich udział oraz wygłaszał kazania ks. profesor Józef Tischner.
Kaplica ma bardzo symboliczny charakter. Zbudowana jest na planie krzyża Virtuti Militari, belkowanie drzwi ma kształt orła, łańcuch, który je zamyka symbolizuje Polskę w niewoli. Na oknach kaplicy znajdują się wizerunki 4 polskich orłów: pochodzące z czasów biskupa Stanisława ze Szczepanowa, z czasów konfederacji barskiej, z okresu II Rzeczypospolitej oraz armii polskiej w ZSRR (pozbawiony korony). Nad portretem Jana Pawła II umieszczono napis: „Pasterzowi pasterze”.
Wokół kaplicy znajdują się ławki, dzwonnica i polowy ołtarz.
W Kaplicy odprawiane są msze święte: od 26 kwietnia do końca września, w każdą sobotę o godz. 18.00, oraz w każdą niedzielę w godzinach: 8.00, 11.00, 16.00.
Najbardziej uroczysty charakter ma msza św. w drugą niedzielę sierpnia. Początkowo wiązała się z rocznicą wybuchu Powstania Warszawskiego, a od 1982 r. jest to Święto Ludzi Gór, obchodzone pod patronatem Związku Podhalan. Przez wiele lat w uroczystościach uczestniczył i głosił kazania ks. Józef Tischner.

Kaplica Matki Boskiej Królowej Gorców na Polanie Rusnakowej

Kaplica Matki Boskiej Królowej Gorców na Polanie Rusnakowej

Kaplica Matki Boskiej Królowej Gorców na Polanie Rusnakowej

Kaplica Matki Boskiej Królowej Gorców na Polanie Rusnakowej

Pomnik w miejscu katastrofy samolotu sanitarnego L-200 Morava

25 maja 1973 roku samolot sanitarny transportował chore dziecko z Nowego Targu do szpitala w Rabce Zdrój. Podczas lotu maszyna rozbiła się na grzbiecie Obidowca, przyczyną były złe warunki atmosferyczne. Zginęła w nim Anna Skalińska – matka dziecka, pilot doznał poważnego urazu kręgosłupa. Natomiast dziecku nic się nie stało. Pomnik wykonano z fragmentów samolotu. Obok znajduje się grupa skalna tzw. Skałki Skalińskie.

Pomnik w miejscu katastrofy samolotu sanitarnego L-200 Morava

Pomnik na grzbiecie Obidowca w miejscu katastrofy samolotu sanitarnego L-200 Morava