To co zwykle podkreślają nasi rodzimi narciarze, to fakt, że ilość stoków narciarskich sprawia, że jazda tam jest nie tylko wielką przyjemnością, ale też o wiele bardziej bezpieczna niż w zatłoczonych polskich górach. Jednym słowem Austria to świetny wybór dla każdego!

Dla amatorów białego szaleństwa przygotowaliśmy zestawienie najciekawszych stacji narciarskich w Austrii. Oprócz praktycznych informacji związanych z wielkością stacji, długości tras i ilości wyciągów uwzględniliśmy też pewne wyróżniki oraz ciekawostki związane z danym regionem.

Ski amadé – największy kompleks narciarski Austrii

Nasze propozycje rozpoczynamy od Ski amadé – największego, liczącego aż 760 km tras, kompleksu narciarskiego Austrii. Ski amadé łączy 5 regionów i 25 ośrodków narciarskich Salzburga i Styrii. W skład kompleksu wchodzą m.in. regiony:

• Salzburger Sportwelt
• Schladming-Dachstein
• Gastein 
• Hochkönig
• Grossarltal

Łączna ilość tras narciarskich dostępnych na jednym karnecie wynosi aż 760 km (36% łatwych  51 % średnich  13% trudnych), a do dyspozycji mamy 270 wyciągów i kolejek.

Najbliżej granicy Polski, niecałe 650 km od granicy Polski (Gorzyczki/Bohumin) znajduje się Schladming Dachstein – główną część tego kompleksu stanowią 4 góry połączone ze sobą siecią tras i wyciągów. Dodatkowo, po drugiej stronie doliny nad miejscowością Ramsau możemy pojeździć na lodowcu Dachstein.

Więcej informacji:

Ski-amade 

Schladming Dachstein

Ciekawostka
Już od kilku lat, w marcu, ośrodki narciarskie regionu Ski amadé organizują kulinarne spotkania na szczycie Ski & Wine Enjoyment Week. Ich tematem przewodnim są narciarstwo i austriackie wina. Oprócz degustacji win serwowane są też lokalne specjały, a wszystko to odbywa się w wyjątkowej oprawie. 

Schladming-Dachstein

Zillertal – największa narciarska dolina

Zillertal to największa na świecie dolina narciarska. Kompleks jest podzielony na 4 obszary narciarskie:

• Fügen-Kaltenbach 
  
• Zillertal Arena
  
• Mayrhofen-Hippach
  
• Tux-Finkenberg

Do dyspozycji narciarzy jest 535 kilometrów tras narciarskich z licznymi atrakcjami oraz 180 nowoczesnych wyciągów, które zapewniają szybki i komfortowy transport z poziomu 630 metrów, aż na wysokość do 3250 metrów n.p.m., gdzie można szusować na lodowcu Hintertuxer.

Ogromna ilość i różnorodność tras narciarskich, sprawia, że Zillertal to świetny kierunek dla każdego narciarza. Mniejsze ośrodki mają świetną ofertę dla rodzin z dziećmi oraz dla początkujących sportowców.
A bardziej zaawansowani i szukający naprawdę mocnych wrażeń mogą wybrać np. słynne czarne trasy „Harakiri” i „Devil’s run” w Penken (ośrodek narciarski Mayrhofen).

Więcej informacji:
Zillertal
Mayrhofen

Ciekawostka
Położony na końcu doliny Zillertal Hintertuxer Gletscher to jedyny całoroczny ośrodek narciarski w Austrii. Trasy narciarskie położone są na wysokości 3250 metrów n.p.m.

Dolina Ötztal – tu kręcono Jamesa Bonda

Dolina Ötztal to 361 km tras zjazdowych, 90 kolejek i wyciągów operujących do wysokości 3340 m n.p.m. oraz wiele innych zimowych atrakcji. Dolina leży w Tyrolu, ok. 50 km na zachód od Insbrucku, otaczają ją lodowce oraz ponad 250 szczytów o wysokości powyżej 3000 m n.p.m.

Kompleks obejmuje 6 różnorodnych regionów narciarskich – od łagodnych stoków Hochoetz-Kühtai, Gries i Niederthai – idealnych dla początkujących i rodzin z dziećmi, aż po trasy zjazdowe regionu Sölden leżące na lodowcu i Gurgl – które ze względu na wyjątkowość tras zjazdowych i wspaniałe warunki śniegowe nazywany Diamentem Alp.

Więcej informacji: Dolina Ötztal

Ciekawostka: Pod szczytem Gaislachkogl (3050 m) znajduje pierwsza na świecie – kinowa instalacja poświęcona światu Jamesa Bonda. Instalacja koncentruje się na filmie „Spectre”, który był nakręcony w Sölden.

Bad Kleinkirchheim – to tu odbywają się zawody Pucharu Świata w narciarstwie alpejskim

Bad Kleinkirchheim to bardzo różnorodny pod względem trudności tras region narciarski w Górach Nockberge (Alpy Gurktalskie) w Karyntii. Jest tu kilka naprawdę wymagających stoków zjazdowych, na których odbywają się zawody Pucharu Świata, ale trasy na swoją miarę znajdzie tu każdy narciarz. Narciarze mają do dyspozycji ponad 100 km tras poprowadzonych na wysokości od 1100 m do 2055 m, które obsługują 24 wyciągi i kolejki linowe. Najbardziej zaawansowani narciarze mogą spróbować swoich sił na trasie Pucharu Świata w narciarstwie alpejskim.

Dodatkową atrakcją regionu są baseny oraz spa termalne, idealne do regeneracji po nartach.

Więcej informacji: Bad Kleinkirchheim

Ciekawostka: Bad Kleinkirchheim to rodzinna miejscowość  Franza Klammera – legendy narciarstwa alpejskiego.

Skifahren Panorama Biosphaerenpark © BRM – Mathias Praegant

Narty w Nassfeld – gwarancja śniegu i słońca

Ośrodek narciarski Nassfeld należy do najlepiej nasłonecznionych terenów narciarskich w Alpach! Oprócz słońca na narciarzy czekają też imponujące widoki – zobaczyć stąd można Wysokie Taury z Grossglocknerem, Alpy Karnickie i Dolomity oraz Alpy Julijskie.
Wyróżnikiem regionu i dodatkową atrakcją są naturalne lodowiska. Jak wiadomo Karyntia to kraina jezior. Zimą olbrzymie zbiorniki wody zamieniają się w lodowiska, które przyciągają łyżwiarzy oraz amatorów sportów i zabawy na lodzie! To właśnie tutaj znajduje się Jezioro Weissensee –największe naturalne lodowisko w Europie!

Narciarze mają do dyspozycji 110 km tras (69 km to trasy czerwone, 30 km łatwe i 11 km trudne) oraz 30 nowoczesnych wyciągów, w tym najdłuższa kolejka gondolowa w Alpach „Millenium Express” o długości ponad 6 km.

Nassfeld jest doskonałym wyborem na rodzinny wypoczynek zimą, wyróżnionym w kategorii „Najlepsze dla rodzin”. W kompleksie Nassfeld znajduje się kilka mniejszych ośrodków narciarskich, które mają specjalną ofertę dla początkujących i dla rodzin z dziećmi: Weissbriach, Kötschach-Mauthen i Weissensee

Uwaga! Wiele z ośrodków ma specjalną ofertę dla dzieci do lat 10 – w określonych terminach otrzymują one zakwaterowanie i karnety gratis!

Więcej informacji: Narty w Nassfeld – gwarancja śniegu i słońca

Ciekawostka: Narty w słońcu. W połowie marca Nassfeld zamienia się w „największy słoneczny taras w Alpach”. Wtedy też zaczyna się cykl imprez i atrakcji pod nazwą „Sound of Wine”. Do dyspozycji narciarzy jest ponad 1000 leżaków i plenerowych mebli, a po jeździe na nartach i kąpielach słonecznych degustacja regionalnych potraw w restauracjach lub schroniskach na stoku.

Nassfeld ski panorama

Obertauern – ośrodek narciarski z gwarancją śniegu

Kurort wyróżnia się przede wszystkim wspaniałymi warunkami naturalnymi. Wg badań posiada on najgrubszą pokrywę śnieżną w Austrii, a świetne warunki  narciarskie utrzymują się tu od listopada do początku maja. Dodatkowo położony centralnie pośród narciarskich stoków ośrodek pozwala na korzystanie z pełnej ich oferty bez konieczności dojeżdżania samochodem.

Obertauern dla rodzin z dziećmi. Większość, bo aż 61 km ze 100 km tras narciarskich kurortu, stanowią trasy niebieskie, dlatego też jest to doskonałe miejsce na rodzinny wyjazd zimowy. Do dyspozycji rodzin jest specjalny park narciarski Bibo Bear – służący nauce jazdy oraz zabawie na śniegu.

Ośrodek jest także wymarzonym miejscem dla miłośników jazdy free ride oraz dla narciarzy biegowych, dla których przygotowano łącznie 70 kilometrów tras.

Ciekawostki: W Obertauern, w 1965 roku,  zespół The Beatles nagrywał film Help”, przy okazji grupa dała tu swój pierwszy i jedyny koncert w Austrii.

Więcej informacji: Obertauern – ośrodek narciarski z gwarancją śniegu.

Ośodek narciarski Obertauern ; Tourismusverband Obertauern © 2007 – 2017

Schmittenhöhe – narciarska góra nad Zell am See – „zimowy raj dla całej rodziny”.

Alpejski ośrodek narciarski Schmittenhöhe w Zell am See leży w samym sercu regionu Ziemi Salzburskiej. Zwrócone w kierunku południowym stoki słyną z dużego nasłonecznienia przez cały sezon zimowy oraz wspaniałych widoków na ponad 30 szczytów o wysokości 3000 metrów oraz leżące w dole jezioro Zeller See.

Schmittenhöhe oferuje 38 tras zjazdowych o łącznej długości 77 km. Z uwagi na dużą ilość łatwych tras oraz ciekawą, dedykowaną dzieciom i początkującym narciarzom ofertę cieszy się sławą „zimowego raju dla całej rodziny”.
Ale jest też coś dla szukających adrenaliny – tutaj znajduje się Trass Descent – czarna trasa dł. 4150 m, różnicy wysokości – 1000 m i nachylenie 70%. Raz w roku odbywa się tu wyścig Trass, tradycja zawodów sięga 1906 roku.
Warto dodać, że Schmittenhöhe łączy się z sąsiednimi ośrodkami tworząc kompleks narciarski z dostępem do ponad 400 km tras w ramach Ski Alpin Card (1 karnet narciarski Ski Alpin Card daje dostęp do 3 obszarów narciarskich (Schmitten, Kitzsteinhorn Kaprun i Saalbach Hinterglemm Leogang Fieberbrunn).

Więcej informacji: Schmittenhöhe

Kulinarne wydarzenie – Red Turns Wine & Dine
Od kilku już lat w marcu, w Zell am See, w wielu górskich zajazdach i chatach odbywają się coroczne spotkania i degustacje wybranych czerwonych win oferowanych przez producentów win z Mittelburgenland i Blaufränkischland.

Panorama Zell am See spod Schmittenhohe

Post Narty w Austrii – jaką stację wybrać pojawił się poraz pierwszy w Góry dla Ciebie | Najciekawsze wycieczki górskie, ferraty, rowery, narty.

Warto dodać, że Skały Prachowskie należą do prywatnych właścicieli – zarządza nimi rodzina Schlików, które zwrócono tereny w ramach restytucji.

Zdjęcia: Waldemar Rusek

Prachowskie Skały – trasy turystyczne

• żółty szlak – długość 1,5 km, czas przejścia ok.  0:45 h. Na trasie znajduje się m.in. Mysia Dziura – najwęższe miejsce w Prachowskich Skałach oraz punkty widokowe: Czeski Raj i Míru, z którego widać centralną część Prachowskich Skał. Trasa jest łatwa, polecana nawet małym dzieciom.
• czerwony szlak – długość 2,5 km, czas przejścia ok. 1:30 h. Trasa prowadzi przez kilka punktów widokowych, m.in. Czeski Raj (z piękną panoramą Czeskiego Raju) , Křížkovského oraz Míru. Szlak przebiega też przez skrzyżowanie Nad Císařskou chodbou (Korytarz Cesarski nazwany na cześć cesarza Franciszka I i jego wizyty w 1813 roku). Ze szlaku można też zobaczyć najwyższą skałę Mnich. Na trasie znajduje się też ciekawy wąwóz skalny – Fortna.
  Trasa polecana starszym dzieciom oraz seniorom. Należy zachować szczególną ostrożność podczas chodzenia po schodach, które są bardzo śliskie oraz na punktach widokowych na skałach.
• zielony szlak – najdłuższy ale też najciekawszy wariant zwiedzania Prachowskich Skał. Trasa liczy 3,5 km i przebiega przez liczne punkty widokowe, m.in.: Hakenova i Rumcajsova vyhlídka, Žikmá věž, Míru, Všeteč, Šlik oraz Hlaholská vyhlídka – najwyższy punkt widokowy Prachowskich Skał (460 m n.p.m.). Dużą atrakcją dla turystów będzie też przejście przez prawdziwy skalny labirynt oraz po licznych kamiennych schodach.
  Długość 3,5 km, czas przejścia ok. 2 h.
• niebieski szlak – to trasa, na którą można wybrać się z wózkiem dziecięcym (polecany jest wózek sportowy). Szlak rozpoczyna się przy kasie biletowej i prowadzi leśną ścieżką, którą można dotrzeć do kilku punktów widokowych.Na stronie Prachowskich Skał znajduje się mapa szlaków wraz z opisem punktów widokowych: https://prachovskeskaly.com/cs/turistika.
  Jeżeli tylko pozwoli nam czas to warto połączyć kilka szlaków, tak by zobaczyć jak najwięcej atrakcji.
  

Prachowskie Skały – informacje praktyczne

• odwiedzających obowiązują bilety wstępu (można je kupić w kasie oraz w Centrum Informacji Turystycznej). Można płacić kartą lub gotówką.
• szczegółowy cennik (bilety wstępu oraz ceny parkingu): Cennik https://prachovskeskaly.com/en/prices
• sezon turystyczny – miejsce jest otwarte cały rok, ale sezon turystyczny (czynna pełna infrastruktura: kasy biletowe, punkt informacji turystycznej, sklep z pamiątkami, punkty gastronomiczne) trwa zazwyczaj od 1 kwietnia do 31 października. W święta czynne jest w godzinach 8:00-18:00. Od kwietnia do czerwca oraz od września do października czynne jest w godzinach 9:00-17:00.Miejsce można odwiedzać również poza głównym sezonem turystycznym, ale nie zaleca się wejścia przy ośnieżonych i oblodzonych trasach  – skalne ścieżki są wtedy bardzo śliskie.
• parking (płatny) – główny parking znajduje się przy Schronisku Turystycznym (miejsce wejścia na szlaki). Dla turystów, którzy chcą zwiedzić skały z wózkiem dziecięcym zalecane jest zaparkowanie w miejscowości Prachov i dotarcie do skał przez Horní Pokladní.
• pies – można wejść na teren z psem, musi być na smyczy, trzeba za niego uiścić opłatę.
• rower – obowiązuje zakaz jazdy na rowerze na trasach zwiedzania. Dla osób, które posiadają rower jest możliwość przechowania go (informacje dostępne są w centrum informacji).
• wspinaczka jest dozwolona wyłącznie za zgodą rodziny Schlików, która jest właścicielem tych terenów oraz przy ścisłym przestrzeganiu obowiązujących zasad.

Prachowskie Skały – zdjęcia z trasy

Post Prachowskie Skały – jedno z najciekawszych skalnych miast w Czeskim Raju pojawił się poraz pierwszy w Góry dla Ciebie | Najciekawsze wycieczki górskie, ferraty, rowery, narty.

Jaskinie Szkocjańskie (słoweń. Škocjanske jame) są obok Postojnej Jamy jedną z najciekawszych atrakcji turystycznych Słowenii. Jednocześnie nie mają charakteru tak komercyjnego i masowego jak Postojna.

Uwaga – w części podziemnej jaskiń obowiązuje zakaz fotografowania, dlatego w artykule znajdują się tylko zdjęcia wykonane z trasy dojścia i powrotu poprowadzonej po Velikiej i Malej Dolinie.

Zdjęcia: Paweł Drab

Jaskinie Szkocjańskie są wyjątkowo cennym naturalnym zabytkiem Słowenii, znajdują się też w czołówce światowych pomników przyrody:

•  UNESCO – w 1986 r. jaskinie zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO nie tylko ze względu na piękno, ale też wyjątkowe procesy geologiczne i przyrodnicze, które można tam obserwować.
• Konwencja Ramsarska – w 1999 r. Jaskinie są uznawane za pierwsze podziemne mokradła będące naturalnym siedliskiem wielu endemicznych organizmów. Ekosystem jaskiń obejmuje unikalną faunę – m.in. endemiczne gatunki bezkręgowców oraz słynnego odmieńca jaskiniowego (Proteus anguinus), nazywanego „ludzką rybą”.

Jaskinie Szkocjańskie

Długość wszystkich korytarzy jaskiniowych wynosi łącznie około 6 kilometrów, dla turystów udostępniono trasę o długości 3 km. Różnica wysokości między najwyższym punktem – wejściem (przepaść Okroglica) a najniższym punktem jaskiń, do którego dotarł człowiek, czyli syfonem, wynosi 205 metrów. W niektórych miejscach wąwóz przechodzi w podziemne komory.

Warto dodać, że ogromny podziemny kanion kończy się stosunkowo niewielkim syfonem, który podczas ulewnych deszczy na zewnątrz nie jest w stanie odprowadzić wpływającej do wnętrza jaskini wody. Powoduje to zastoje wody, a nawet powodzie – wysokość wody może przekraczać 100 m! Podczas powodzi w 1965 roku woda w jaskini osiągnęła poziom 110 m wysokości – 10 metrów nad mostem Cerkvenik i prawie zalała komorę Tiha jama Cicha. Podczas powodzi w 2019 roku poziom wody w jaskini wynosił 90 m (woda zalała most Cerkvenik).

Historia eksploracji jaskini 

Znaleziska archeologiczne rejonu jaskiń dowodzą, że były one znane już w starożytności. W XIX wieku rozpoczęto ich systematyczną eksplorację. Dużą rolę odegrał w tym oddział speleologii utworzony w 1884 r. przez Sekcję Primorską Niemieckiego i Austriackiego Towarzystwa Alpinistycznego w Trieście. Badaczom udało się m.in. pokonać kilka wodospadów, ważnym osiągnięciem było odkrycie Jaskini Cichej (Tiha jama) w 1904 roku. Kolejny okres eksploracji to już lata 90. XX w., kiedy to słoweńscy nurkowie przepłynęli przez syfon i odkryli ponad 200 metrów nowych korytarzy jaskiniowych.

Rozwój turystyki

Już w 1819 roku wprowadzono księgę pamiątkową odwiedzających jaskinie.  Za początek prawdziwej turystyki uznaje się rok 1884 – wtedy to Sekcja Primorska Niemieckiego i Austriackiego Towarzystwa Alpinistycznego w Trieście wydzierżawiła Jaskinie Szkocjańskie i zorganizowała wycieczki z przewodnikiem.
Lata 1884 – 1906 to powstawanie pierwszych szlaków turystycznych w jaskini.

W 1959 r. doprowadzono do jaskini prąd elektryczny.

Zwiedzanie Jaskiń Szkocjańskich – informacje praktyczne

• trasa turystyczna ma ok. 3 km długości. W jaskiniach wyznaczono trzy trasy: przez podziemny kanion, przez Malą i Veliką Dolinę oraz ścieżkę dydaktyczną;
• dostępność – jaskinie są dostępne do zwiedzania przez cały rok (oprócz 1 stycznia i 25 grudnia). W lipcu i sierpniu wejście jest co godzinę, w innych miesiącach rzadziej. Szczegółowe informacje warto sprawdzić na stronach: Jaskinie Szkocjańskie
• zwiedzanie jaskini odbywa się w grupach z przewodnikiem, wycieczka jest prowadzona w języku słoweńskim i angielskim. Przejście trasy z przewodnikiem trwa 1.5 h.
  Powrót na parking jest indywidualny – do wyboru są 3 warianty tras (dostępne w zależności od pory roku).
  Trasy oznaczone są rożnymi kolorami, mają różną długość:
  – trasa zielona – 15 minut oraz 100 schodów do pokonania + winda,
  – trasa żółta – 30 minut, 400 schodów do pokonania
  – trasa czerwona – najdłuższa, ale zarazem najbardziej widokowa – 1.5 h, 700 schodów do pokonania.
• bilety – bilety warto kupić online z wyprzedzeniem, w sezonie wakacyjnym nie zawsze są dostępne na miejscu w kasie.
• trudności – trasa jest dobrze przygotowana, odcinki, które pokonują turyści są oświetlone, dostępna także dla dzieci. Warto uwzględnić fakt, że podczas zwiedzania jest kilkaset schodów do pokonania
• temperatura – w jaskini jest 12 °C, warto mieć cieplejsze ubranie, wygodne buty sportowe.
• punkt widokowy – po wyjściu z jaskiń warto zatrzymać się na chwilę przy punkcie widokowym w dolinie rzeki Reki, gdzie widać ogromne krasowe zapadlisko, w którym rzeka znika pod ziemią i rozpoczyna swoją wędrówkę przez labirynt korytarzy.
• zakaz robienia zdjęć – w części podziemnej jaskiń obowiązuje zakaz fotografowania w celu ochrony ekosystemu. 
• parking / wejście – wejście znajduje się w wiosce Matavun (Gmina Divača). Przy jaskiniach znajduje się duży, bezpłatny parking dla turystów. Obok jest kasa biletowa
• zwierzęta – zwiedzanie jaskiń ze zwierzętami jest zabronione
• zdjęcia wnętrza jaskini znajdują się na stronie parku jaskiń https://www.park-skocjanske-jame.si.

Trasa turystyczna prowadzi przez kilka spektakularnych miejsc:

• Most Cerkvenikov – kamienny most zawieszony prawie 50 m wysoko nad rzeką. Został wybudowany na początku XX w., aby umożliwić eksplorację trudno dostępnych odcinków jaskini.
• Velika dvorana (Wielka Sala) zachwyca swoimi rozmiarami – ma wysokość ponad 100 metrów,
• Tiha jama (Cicha Jaskinia) – można podziwiać bogatą szatę naciekową: stalaktyty, stalagmity i draperie kalcytowe tworzące fantazyjne efekty,
• Wielka Komora Martela –  jest to największa z komór, ma 308 metrów długości i 106 metrów wysokości. Uznawana jest za jeden z cudów krasowego świata.
• Podziemny Kanion Rzeki Reki – ma długość około 3 km, zobaczymy tu monumentalne ściany wznoszące się miejscami na 100 metrów wysokości.

Jaskinie Szkocjańskie – mapa trasy turystycznej. Źródło – strona parku jaskiń https://www.park-skocjanske-jame.si.

Jaskinie Szkocjańskie – zdjęcia wykonane z trasy powrotu – najdłuższego wariantu oznaczonego kolorem czerwonym, poprowadzonym po Velikiej i Malej Dolinie.

Post Jaskinie Szkocjańskie – cud natury Słowenii pojawił się poraz pierwszy w Góry dla Ciebie | Najciekawsze wycieczki górskie, ferraty, rowery, narty.

W miejscach tych znajdują się prawdziwe skarby budownictwa. Wśród nich wyróżniają się obronne kamienne wieże mieszkalne, które służyły nie tylko jako schronienie podczas wrogich najazdów, ale też przed porachunkami klanowymi w ramach wendety.

Gruzińskie wieże mieszkalne Swanetii i Tuszetii – wprowadzenie

Autor: Przemysław Borys

Gruzja jest górzystym krajem, leżącym wzdłuż głównego grzbietu Kaukazu, a niektóre jej krainy są wręcz odcięte od cywilizacji. Przykładem jest Tuszetia, do której – z wyłączeniem miesięcy letnich – dostać można się jedynie helikopterem, bo droga przez przełęcz Abano (2826 m n.p.m.) znajduje się pod śniegiem.
Zarówno Tuszetię, jak i Swanetię zasadniczo najłatwiej jest odwiedzić na wycieczce samochodem terenowym, aczkolwiek nie jest to jedyna możliwość. Jadąc w kierunku swaneckiego Uszguli, a nawet w kierunku tuszeckiego Omalo – mijaliśmy rowerzystów, którym nie straszne kilkadziesiąt kilometrów w górskim terenie. Bardzo popularne są też w tych okolicach wielodniowe rajdy konne. Przy odpowiedniej ilości wolnego czasu, na pewno warto jest się zainteresować tymi formami spędzania czasu.
Logistycznie łatwiejsze do zaplanowania jest odwiedzenie Swanetii – gruzińskie firmy wynajmujące samochody nie robią specjalnych problemów z dojechaniem do Uszguli – pod warunkiem, że pojedziemy od strony Mestii, gdzie jest w miarę dobra droga. Inaczej jest z Tuszetią. Tutaj musimy albo wynająć auto przygotowane na trudy takiej wyprawy (ponad 70 km w jedną stronę), albo skorzystać z oferty miejscowych kierowców, którzy robią tą trasę regularnie, zazwyczaj wehikułami marki Mitsubishi Delica (z kierownicą po prawej stronie). Naszym kierowcą był Daniel Mgelauridze, dobrze komunikujący się po angielsku, do którego nr telefonu/Whatsapp to +995 568 92 63 18. Dalsze kontakty do kierowców można znaleźć w internecie i warto kilku zagadnąć przez Whatsapp po angielsku (niekiedy po rosyjsku) – nawet jeśli będą mieli zajęte terminy, to z dużym prawdopodobieństwem będą mogli polecić kolegę na zmianę.
Tuszetia i Swanetia są w sumie dość odległymi od siebie krainami (ok. 250 km w linii prostej) – łączą je natomiast wieże mieszkalne, które budowało się w obu tych krainach. Służyły one do obrony przed częstymi najazdami oraz przed porachunkami klanowymi w ramach wendety. Wieże te laikowi mogą wydawać się identyczne, przedstawiają jednak subtelne różnice konstrukcyjne i warto odwiedzić oba te rejony, aby przekonać się o tym na własne oczy. Niestety, literatura dokumentująca ten rodzaj architektury jest bardzo rozproszona i czasem wewnętrznie sprzeczna (np. prace Horáka i Applisa o Tuszetii) i w niniejszym artykule starałem się szukać w różnych materiałach części wspólnej. Opis rozpocznę od Swanetii, a następnie przejdę do omówienia Tuszetii. Ktoś zainteresowany tylko jedną z tych krain – może pominąć opis drugiej.

Swanetia

Swanetię odwiedziliśmy pierwszego dnia naszego pobytu w Gruzji. Po przylocie z Polski do Kutaisi, po jakichś 3 godzinach snu w okolicy Zugdidi, ok. 8:00 skierowaliśmy naszego wynajętego Subaru Foresetera do Uszguli – „zapomnianej” średniowiecznej wioski Swanów, zabudowanej wieżami mieszkalnymi. Wioska z uwagi na swój unikalny charakter kulturowy wpisana jest na listę UNESCO. Wieże pojawiały się już sporo kilometrów przed Uszguli, oczywiście widać je również w Mestii.
Swaneckie wieże (mor) miały zwykle 4-5 kondygnacji (15-25 m wysokości), wejście na piętrze (w podstawowym wariancie), zwężające się mury (1.5 m grubości przy podstawie, 0.7 m na górze) i wąskie okna. U góry wyposażane były w machikuły, a całość zwieńczał dach dwuspadowy – zwykle drewniany, choć w Uszguli bywały dachy kamienne. Pomiędzy kondygnacjami można było przechodzić po drabinach, które po użyciu były chowane.

Nieco przychmurzony widok na Szcharę

Uszguli z jej wieżami o dwuspadowych dachach z otworami machikuł – widok ten może spokojnie rywalizować z włoskim San Gimignano

Wieże w Swanetii budowano zazwyczaj między XI i XIII w. Mogły być połączone z domem nieobronnym (khor), zwykle dwupiętrowym: parter (machubi) przeznaczony był wówczas dla
zakwaterowania ludzi i zwierząt, piętro przeznaczone było na spichlerz i letnie zakwaterowanie. W środku piętra machubi znajdowało się otwarte palenisko (kera), z dość kiepską wentylacją (ściany tutaj z reguły były pozbawione okien, lub wyposażone w bardzo małe otwory), wobec czego stare budynki są na parterze całkowicie odymione. Nad paleniskiem znajdowała się kamienna płyta, zabezpieczająca strop przed działaniem ognia i pełniąca rolę „zasobnika ciepła”. W odróżnieniu od domu mieszkalnego, wieże nie były wyposażane w system ogrzewania: zimą zakładano, że przełęcze Kaukazu były nie do pokonania i nie było sensu obsadzania stanowisk obronnych. Co ciekawe, górne partie wież budowano często z bloków o wadze kilku ton, co świadczyło o rozwiniętej technice budowania.
Poziom machubi, wokół paleniska dzielił się na część będącą stajnią dla wołów wzdłuż boku zawierającego w narożniku wejście, następnie oborę dla krów wzdłuż kolejnego boku (zwierzęta
ukryte za przepierzeniem, z którego wystawały ich głowy), przestrzeń dla rodziny na boku przeciwległym wejściu, a na ostatnim boku dwie części: żeńską (z drzwiami, prowadzącymi do gvem – sypialni) oraz męską – z ławą (machvshi) i narzędziami.

Wnętrze machubi w muzeum Margianich w Mestii. Niestety dojechaliśmy tam już po godzinach zamknięcia, więc obrazek pobrany został z profilu Facebook muzeum

Uszguli

Do Uszguli dojechaliśmy w południe. Zaparkowaliśmy przy drodze za mostem ponad barem Enguri (właściwie – mogliśmy skorzystać z parkingu lokalu, bo ostatecznie tam zjedliśmy obiad – ceny jak w całej Gruzji – przystępne dla Polaków, podobne lub niższe niż w Polsce). Na początek zrobiliśmy krótki spacerek do kościoła Lamaria (Marii) z XII w. (jak na Gruzję to nie taki znów stary) z widokiem na lodowiec Szchary (5193 m n.p.m.) – najwyższej góry Gruzji oraz z wspaniałym widokiem na wieże Uszguli. Przy samym kościółku znajduje się jedna z wież mieszkalnych mor wraz z domem khor – niestety akurat w godzinach, w jakich tam byliśmy nie udało się wejść do środka. Kolejny taki kompleks znajduje się kilkadziesiąt metrów dalej, ścieżką na zachód.

Wieża z domem nieobronnym przy kościółku Lamaria

Kolejny kompleks kilkadziesiąt metrów na zachód, pod wzgórzem

Schodząc ze wzgórza z kościółkiem przeszliśmy przez Uszguli w pobliżu wielu wież mieszkalnych, obserwując różne detale. Np. wykończenie drzwi przy okazji którego można było zaobserwować, że Swanowie w odróżnieniu od mieszkańców Tuszetii, używali zaprawy do łączenia kamieni.

Wykończenie drzwi do domu khor

Wykończenie drzwi wejściowych do wieży (nieklasycznie – na parterze)

Uszguli – obraz wioski drogi nad restauracją

Zdjęcie przy (pozbawionej okien) ścianie tego domu. Zaletą Uszguli jest naturalność otoczenia, nie ma tu asfaltu jak w innych tego typu regionach turystycznych w Europie

Mestia

Aby zajrzeć do wnętrza wieży mieszkalnej, pojechaliśmy do Mestii, gdzie wg naszych informacji znajdowało się muzeum domu Margianich, gdzie możliwe jest zwiedzanie. Mestia jest już normalnym, sporym miastem, jednak upstrzonym wieżami podobnie jak Uszguli. Są one tutaj trochę bardziej odrestaurowane.

Ostatecznie, muzeum Margianich było już zamknięte o godzinie, kiedy udało się nam dotrzeć do Mestii. Na szczęście otwarta była baszta Kerghanich, co umożliwiło dobre wyrobienie sobie opinii o tym jak funkcjonowało życie w wieży. Niestety dom nieobronny był tutaj znacznie słabiej zachowany niż w muzeum Margianich.

Tuszetia

O ile dojazd do Uszguli można zrealizować za pomocą w miarę normalnego samochodu, to na przejazd do Tuszetii firmy wynajmujące samochody nie zgadzają się tak chętnie. Droga jest wprawdzie do pokonania nawet Ładą Żyguli 2105, ale potrzebne jest doświadczenie w jeździe terenowej, aby nie uszkodzić auta. Z tej przyczyny skorzystaliśmy z możliwości wynajęcia kierowcy – którym stał się dla nas Daniel Megularidze. Drogę do Tuszetii spędziliśmy na różnych rozmowach między innymi o wojnie w Ukrainie, o tym dlaczego jako Polacy mówimy na Gruzję – tak po rosyjsku „Gruzja”, a nie bardziej po gruzińsku Sakartwelo, albo też o tym czy Stalin był dobrym człowiekiem.

Na przełęczy zameldowaliśmy się po około 2 godzinach jazdy. Oprócz widoku na Kaukaz, jest tam mały punkcik gastronomiczny i możliwość umycia rąk.

Widok na Wysoki Kaukaz oraz naszą dalszą drogę do Omalo

Po 4 godzinach jazdy docieramy do celu naszej podróży – wioski Omalo. Kierujemy się na wzgórze, obejrzeć tutejszy kompleks wieżowy – zamek Keselo. Z oddali wygląda to całkiem podobnie do wież swaneckich. Wieże tak samo mają wysokość 3 do 5 kondygnacji, też są zbudowane z kamienia na planie kwadratu i też przylegają do nich inne zabudowania. Podobnie jak
w Swanetii, wejście do wieży znajdowało się na wysokości pierwszego piętra. Grubość murów sięgała jednego metra u podstawy i jak w Swanetii malała do 60cm przy wierzchołku wieży.

Ale już na przykład czas powstania jest inny: głównie XVII-XVIII w. Wieże były też ogrzewane, można w nich spotkać okna do odprowadzania dymu. W kompleksach wyróżniano zarówno wieże, jak i niższe od nich domy forteczne (z mniejszą liczbą kondygnacji mieszkalnych, gdyż nie musiały pełnić roli schronienia podczas ewakuacji całej wioski). Kondygnacja parterowa domu fortecznego (bashte) była wyposażona w wejście dla zwierząt (stanowiących dodatkowe źródło ciepła zimą).
Wejście to można było zamykać przy oblężeniu. Dla porównania, parter wieży służył za więzienie. W środkowej kondygnacji domu fortecznego (shua) organizowano kuchnię, a górne kondygnacje (zedashua) służyły za pokoje rodziny. Najwyższa kondygnacja (cherkho) była pomieszczeniem obserwacyjnym. W przypadku domów fortecznych w kondygnacji tej wycinane były otwory do zrzucania kamieni i wrzątku na agresorów, które w spokojniejszych czasach służyły jako dostęp do spichlerza.

Widok wieży zamku Keselo z oddali

Podłogi wyższych kondygnacji były wyłożone gliną, dolna kondygnacja miała podłogę kamienną. Na każdym piętrze w sekcji centralnej znajdowało się palenisko. Często kamienie w ścianach układane były bez zaprawy – rzecz tutaj bardzo charakterystyczna. Całość założenia – w odróżnieniu od swaneckich – bywała otoczona kamiennym murem.

Warto zauważyć, że w XIX w. Tuszeci zaczęli przeprowadzać się do wygodniejszych domów dwupiętrowych (boslebi), o większej powierzchni, wzorowanych na domach Kachetii. Tradycyjnie budowano je bez zaprawy. Parter wykorzystywano na stajnie i spichlerz (chociaż często też budowano osobne obory dla zwierząt), a górne piętro budowano na drewnianym  stropie z drewnianą podłogą. Była to przestrzeń mieszkalna, otwarta na drewnianą werandę, często dekorowaną rzeźbiarsko. Kalenicę dachu dociążano tradycyjnie białym kamieniem (obecnie trudno to zaobserwować). Przekształcanie domu fortecznego w dom boslebi zachodziło stopniowo: najpierw zaczęto budować „domy przejściowe” – jeszcze o kwadratowej formie, ale już z nowoczesnym ogrzewaniem, większymi oknami, werandą; a w drugim etapie zrezygnowano z formy budowli na planie kwadratu.

Z dziedzińca zamku Keselo jest ładny widok na dużą wieżę zamkową oraz na zadaszenia niższych domów fortecznych, gdzie widać też usytuowanie otworów wejściowych (dla bezpieczeństwa – od strony zbocza mniej podatnej na atak).

W dużej wieży można przyjrzeć się konstrukcji machikuł (tu nazywane salode) – znowu wygląda to inaczej niż w rytmicznej konstrukcji wież swaneckich. Z kolei w mniejszej wieży można obejrzeć otwory obronne domu fortecznego – wykorzystane w późniejszych czasach na otwory spichlerza.

Otwór w poddaszu domu fortecznego, machikuły tuszeckiej wieży

Poniżej murów zamku Keselo możemy zobaczyć jeszcze jedną wieżę obronną, z wyraźnie umiejscowionym na drugiej kondygnacji wejściem, możemy przyjrzeć się jej zadaszeniu, a schodząc do wioski można także obejrzeć domy, do jakich Tuszeci przenieśli się w XIX w. – domy dwupiętrowe z drewnianymi werandami (boslebi/boseli) – wciąż budowane z kamienia, wciąż pokoje mieszkalne zajmują tu piętro, chociaż zwierzęta już często przebywają w osobnej oborze, a ogrzewanie nie wykorzystuje już otwartego ognia.

Współczesny dom z werandą (boslebi)

Po kilku godzinach musieliśmy niestety jechać dalej aby wrócić przed zmrokiem, a szkoda. To fajne, oddalone od cywilizacji miejsce, gdzie można byłoby wykonywać piękne trasy trekkingowe. W drodze powrotnej udało nam się jeszcze ustrzelić miejscowego, który trasę, na którą firmy wynajmujące samochody boją się wysyłać auta klasy Subaru Forester – pokonywał zwykłą Ładą 2105.

Łada 2105 powracająca z Tuszetii

Literatura
1. Irine Elizbarashvili & Irene Giviashvili, Architecture of Upper Svaneti.
2. Slavomír Horák, Tusheti tourist guide
3. Stefan Applis, Tusheti | The Architecture of the Mountain Villages.
4. G. Tevzadze, N. Vacheishvili, Project Svaneti – Svanetian Towers and Svanetian high art – History and hypothesis.
5. J. Bothan, The towers of Svaneti, https://www.onverticality.com/blog/svaneti-towers
6. Stefan Applis, Svaneti Series : Traditional customs & habits – The Svan house and the role of the man.
7. Wikipedia: Svan Towers.

Post Gruzińskie wieże mieszkalne Swanetii i Tuszetii: Omalo, Uszguli i Mestia pojawił się poraz pierwszy w Góry dla Ciebie | Najciekawsze wycieczki górskie, ferraty, rowery, narty.

Autor: Przemysław Borys

Płonąca góra Yenerdag w Baku

Drugą osobliwością, związaną z zasobami naturalnymi – jest obecność wulkanów błotnych, gdzie ciśnienie podziemnych złoży gazu oddziałuje na błotnistą powierzchnię, wyciskając co jakiś czas kolejne „chlupnięcia” błota, skutkujące powstawaniem prawdziwych stożków wulkanicznych. Obecnie w Gobustanie, 70km od Baku otwarto Park Wulkanów Błotnych – z wybudowaną ścieżką przyrodniczą i parkingiem. Można tutaj obejrzeć rodzące się i „wesoło chlupoczące” wulkaniczne niemowlaki, wysokości kilkadziesiąt centymetrów, a w okolicy przyjrzeć się także potężnym monstrom, o wysokości sięgającej 400 m.

Wędrując po parku wulkanów błotnych należy uważać na skorpiony – o czym ostrzegają tabliczki. Dla spragnionych wrażeń istnieją też bardziej „dzikie” miejsca z wulkanami błotnymi, gdzie można się w kraterze takiego wulkanu wykąpać (wg naszego rozeznania taką miejscówką jest np. 39.995721554679186, 49.40605498932419; na co wskazują zdjęcia widoczne w Google Maps).
Możliwe jest skorzystanie z podwózki w takie lokalnie znane miejsca przez miejscowych, którzy na drodze do Gobustanu dość tłumnie wyczekują turystów.

Jednak wulkany błotne to nie tylko wulkaniczne niemowlaki z parku wulkanów, występują tu też wulkany sporej wielkości, jak Torağay – 400 m czy Boyuk Kanizadak – 398 m, będące jednymi z największych na świecie obiektów tego typu. Na tym drugim można na zdjęciach lotniczych dojrzeć nawet drogę prowadzącą do krateru. Z kolei na zdjęciach Map Google tej drogi nie ma, widać natomiast potok błota po erupcji.

Kadr z filmu przedstawiającego erupcję „dużego” wulkanu błotnego Lokbatan (wysokość ok. 130 m) – Creative Commons, Nijat Askerov, https://youtu.be/0xCPXg5lJeg?

Warto zauważyć, że choć „maluchy” w parku wulkanów wyglądają raczej niewinnie, erupcje tych dużych wulkanów mogą mieć zasięg kilku kilometrów i co kilkanaście-kilkadziesiąt lat się zdarzają. W 2001 roku miała miejsce erupcja Boyuka Kanizadaka – płomienie gazu uwolnionego z krateru sięgały 300 m wysokości. Trudno ocenić na ile bezpieczna jest ewentualna wspinaczka na taki duży wulkan. Podpytywanie miejscowych na grupie „Travel to Azerbaijan” nie rozwiało moich wątpliwości, aczkolwiek zgłosiła się jedna osoba chętna by mnie tam zawieźć – wobec wątpliwości nie zdecydowaliśmy się.

Gobustan to nie tylko wulkany. Występuje tutaj też znany park skalnych inskrypcji, gdzie warto wstąpić, będąc w okolicy. Inskrypcje sięgają 15 tysięcy lat wstecz. Oprócz inskrypcji naskalnych, znajdziemy tu też dołki na wodę oraz ładny widok na platformy wiertnicze na Morzu Kaspijskim. Z okolic parku teoretycznie można pomyśleć o zaplanowaniu wyprawy na „duży” wulkan Boyuk Kanizadag, do którego w linii prostej mamy stąd około 3-4 km. Pozostaje pytanie na ile jest to bezpieczne, ale też i legalne – bo na teren parku wjeżdża się obok posterunków strażników.

Inskrypcje na skałach w Parku w Gobustanie – niektóre sięgają 10-15 tysięcy lat

Dołki na wodę

Widok na platformy wiertnicze na Morzu Kaspijskim (w skali szarości z powodu abberacji chromatycznej teleobiektywu)

Post Wulkany błotne, płonąca góra i rysunki skalne: Gobustan z Baku pojawił się poraz pierwszy w Góry dla Ciebie | Najciekawsze wycieczki górskie, ferraty, rowery, narty.

Autor fotorelacji: Przemysław Borys

O górach tych dowiedziałem się zupełnie przypadkowo kiedy ktoś gdzieś w internecie wspomniał o podobnych formacjach w Gruzji w okolicy klasztoru David Garedża. Tam niestety nie udało się nam dojechać z powodu ograniczeń czasowych (za długo staliśmy na ormiańskiej granicy), ale to co zobaczyliśmy w Azerbejdżanie w zupełności nam zrekompensowało apetyt. Wypad w Góry Cukierkowe z okolic Baku to wycieczka do zrobienia w jeden dzień, około 1 godziny dojazdu, a na miejscu – ile zapragniemy, ale nie trzeba odchodzić daleko od drogi i parkingu – my skorzystaliśmy z parkingu przy muzeum Mikayıl Müşfiq – Xatirə müzeyi.

Tuż obok parkingu jest tabliczka informująca o szlaku na Bəybeyim Dağı (935 m), ale jeśli chcemy tylko pooglądać kolorowe formacje skalne, nie musimy iść tak daleko. Tym bardziej, że znaki ostrzegają przed skorpionami i wężami w porze letniej.

Skały na podejściu szlakiem do Bəybeyim Dağı. Szybko stąd zeszliśmy, bo szlak prowadził bardzo niewyraźnie

Niesamowicie kolorowe góry zbudowane ze skał osadowych / gliny, które w zależności od oddziaływania z wodami wybarwiły się na różne kolory. Powoli przemieszczamy się w kierunku zachodnim do ciekawie wyglądających formacji, gdzie zrobiliśmy fajną pętelkę, którą oznaczyliśmy jako „polish loop” w Openstreet Map.

Przejście ze szlaku na „polish loop”

Zeszliśmy prawie do poziomu drogi, w pewnym momencie za naszymi plecami otworzył się widok na ładne zapadlisko

Po zejściu z masywu na dół przed nami pojawiła się kolorowa góra, wzdłuż zbocza której ukośnie pięła się ścieżka. Postanowiliśmy sprawdzić jak daleko się nam uda tą ścieżką zajść i był to strzał w dziesiątkę.

Pierwszy punkt widokowy na siodełku z lewej strony widocznej kopuły

Widok na zbocze góry ze ścieżką (w głębi po prawej)

Po dotarciu do siodełka po lewej stronie kopuły widocznej na fotografii powyżej, otwarła się droga wyżej i możliwość wykonania pętli w lewą stronę. Tak też zrobiliśmy.

Z góry otwierał się szerszy widok, m.in. na siodełko z którego wyruszyliśmy i na kolorową okolicę.

Na szczytowym wypłaszczeniu trochę się jeszcze pokręciliśmy i powoli zaczęliśmy wracać. Upał był spory i wszyscy już myśleli o ochłodzie w Morzu Kaspijskim – planowaliśmy udać się na plażę w Sumgaicie.

Post Góry cukierkowe w Azerbejdżanie – Candy Cane Mountains pojawił się poraz pierwszy w Góry dla Ciebie | Najciekawsze wycieczki górskie, ferraty, rowery, narty.

Aragac nie jest tak wysoki jak Ararat (leżący za miedzą w obecnej Turcji), ale jest 4-tysięcznikiem i można się na niego wspiąć bez specjalnych zezwoleń, wynajmowania przewodnika, bez dodatkowych kosztów, czy wreszcie – jak w przypadku gruzińskiego Kazbeka, gdzie przewodnik nie jest obligatoryjny i nie potrzeba specjalnych zezwoleń – bez umiejętności poruszania się w terenie lodowcowym.

Autor: Przemysław Borys

Dojazd nad Jezioro Kari (3100 m n.p.m.) pod Aragacem – prowadzi tu asfaltowa droga, a na szczycie znajdziemy parking

Historia tego dnia zaczęła się po południu dnia poprzedniego – przekroczyliśmy granicę Gruzji z Armenią (gdzie zaliczyliśmy 3 godziny oczekiwania – bo trzeba było kupić ormiańskie ubezpieczenie na samochód, a internet celnikowi odmówił posłuszeństwa). W końcu przeprawiliśmy się, ale przez opóźnienie nie udało się zrealizować pierwszego punktu planu wyprawy.

Mieliśmy mianowicie nagrane z firmą camp.am (ma przedstawicielstwo w Erywaniu) wypożyczenie namiotów, w których mieliśmy spać przed podejściem na Aragac. Aragac to 4-tysięcznik, więc przed próbą jego zdobycia wymagana jest chociaż krótka aklimatyzacja. Niestety, przekroczyliśmy granicę zbyt późno i przedstawicielstwo firmy było już zamknięte. Wobec takiego obrotu sprawy postanowiliśmy pojechać nad Jezioro Kari (typowy punkt wypadowy na Aragac, 3200 m n.p.m.) i tam przenocować w samochodzie w nadziei, że nikomu to nie będzie przeszkadzać. Niestety, niedoszacowanie opóźnień na granicy było naszym błędem i może warto rozważyć jednak zabranie namiotów z Polski – tym bardziej, że „dwójka” może ważyć nawet poniżej 2 kg i może nie zrujnuje naszego budżetu lotniczego.

Ostatecznie – mieliśmy dużo szczęścia. Postanowiliśmy „spróbować” zapytać w hotelo-restauracji obok czy mają wolne miejsca…. I mieli! 3200 m n.p.m. za 30000 dramów, w przeliczeniu 300 zł, za 5 osób w 2 pokojach z łazienką. To na Łomnicy na 2600 m za jedną osobę trzeba zapłacić blisko 3000 zł… Na szczęście dla nas Ormianie jeszcze nie wiedzą co mają i jak na tym zarabiać. Niestety, przy planowaniu wyprawy nie udało mi się zdobyć namiarów elektronicznych na tę restaurację. Udało mi się znaleźć (Google Maps) numer telefonu (+37493396182), jednak z racji, że nie mówię po ormiańsku, wysłałem tam wiadomość przez whatsapp – i nie dostałem odpowiedzi. Może Czytelnicy będą mieli więcej szczęścia – bo jeśli udałoby się zarezerwować tam nocleg, to zdobywanie Aragaca można wykonać iście po królewsku. Aktualnie znalazłem jeszcze profil na Facebooku (https://www.facebook.com/profile.php?id=100081911935573&ref=ig_profile_ac) oraz na Instagramie (https://www.instagram.com/mount___aragats/#).

Warto zauważyć, że po przybyciu na miejsce odczuwaliśmy (przynajmniej ja odczuwałem) – gwałtowną zmianę wysokości. Serce mi waliło jak młotem nawet po położeniu się do łóżka w bezruchu. Nad ranem się uspokoiło (chociaż w takim czasie nie ma tak naprawdę szans na aklimatyzację w sensie wyprodukowania dodatkowych czerwonych krwinek, itd).

Wyruszamy znad Jeziora Kari. Wszędzie wkoło rozstawione namioty, nad samym jeziorem – jeśli się przyjrzeć – widać bryłę kamiennego hotelu, w którym nocowaliśmy

Widok na Aragac Zachodni (4007 m n.p.m.) oraz na prawo od przełęczy – masyw Aragacu Południowego 3879 m n.p.m.)

Z samego rana – o 6:00 – wyruszyliśmy. Wg opisów dojście do wierzchołka zachodniego (który ma 4007 m) – powinno zabrać 3-4 h, drugie tyle potrzeba na powrót. A od 14:00 na ten dzień mieliśmy prognozy burz. To był jeden z powodów, dla których nie próbowaliśmy atakować najwyższego wierzchołka Aragacu Północnego – 4090 m – idzie się tam 6-8 h + powrót. Gdyby ktoś chciał skalkulować własne czasy przejścia na podstawie naszych – po Tatrach zwykle chodzimy zgodnie, lub nieco wolniej niż drogowskazy (zazwyczaj z powodu robienia zdjęć). Szlak do przełęczy jest w pewnym stopniu oznakowany kamiennymi kopczykami, ale najlepiej pokonać go pod kontrolą nawigacji GPS.

Przerwa na przełęczy (3765 m n.p.m.)

Zostało niecałe 250 m w pionie

Po około 2 godzinach dotarliśmy do przełęczy między wierzchołkiem południowym i zachodnim. Tu krótka pauza na picie i ruszyliśmy w górę. Ścieżka zrobiła się niestety nieczytelna, a bateria w telefonie padła. Co gorsza, powerbank dziwnie zareagował bo zamiast podładować telefon – wyssał z niego ostatnie procenty energii… Potem się okazało, że to przez różnicę temperatur powerbanka i telefonu. No, ale szliśmy na wierzchołek już na oparach baterii i z kontrolą GPS tylko „co jakiś czas” – a tutaj ona akurat byłaby pożądana w trybie ciągłym – bo łatwo zboczyć z tej ledwo widocznej ścieżki i wpakować się w jakieś nieciekawe miejsce (czyt. urwisko). Że powerbank jednak jest sprawny – o tym przekonaliśmy się dopiero po zejściu z przełęczy…

„Ścieżka” z przełęczy na Aragac Zachodni

Widok wstecz na popularny wśród Ormian Aragac Południowy

Po niecałej godzinie z przełęczy docieramy pod grań szczytową. Tutaj trzeba się trochę wspiąć, a następnie po pokonaniu grani jeszcze trochę wspiąć na sam szczyt.

Podejście pod grań szczytową i małe wspinanie na samą grań

Małe wspinanie na grań

Grań Aragacu Zachodniego

Wspinaczka na kopułę szczytową

I to na tyle. Pokonaliśmy magiczną barierę 4000 m. Udało się faktycznie zdobyć zachodni wierzchołek Aragacu w czasie 3 godzin, startując znad Jeziora Kari. Z wierzchołka możemy spojrzeć też na Aragac Północny, ten najwyższy, 4090 m n.p.m. Możemy też zobaczyć, że prowadzi do niego bardzo nieprzyjemna droga piargiem przez krater. To dlatego wyprawa na ten wierzchołek zajmuje cały dzień. Albo dwa – jeśli wybrać wariant z noclegiem w kraterze (tak, trzeba wówczas stracić nieco wysokości zdobytej na przełęczy).

Krzyż na szczycie Aragacu Zachodniego (4007 m n.p.m.)

Zachodni wierzchołek Aragacu

Widok na Aragac Północny (4090 m n.p.m.) i jego piarżyste zbocze

Panorama z zachodniego wierzchołka Aragacu

Po krótkim relaksie na szczycie rozpoczęliśmy schodzenie. Trzeba uważać na piargu aż do przełęczy, potem robi się łatwiej. Popatrzyliśmy jeszcze z góry na Jezioro Kari, a już blisko jeziora
– na ludzi atakujących wierzchołek południowy.

„Pielgrzymka” Ormian na Aragac Południowy – ta góra jest tutaj bardzo popularna

Post Aragac w Armenii: sposób na 4-tysięcznik bez turystyki lodowcowej pojawił się poraz pierwszy w Góry dla Ciebie | Najciekawsze wycieczki górskie, ferraty, rowery, narty.

W 2005 roku starówka Gjirokastry została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Zdjęcia – Waldemar Rusek

Gjirokastra (Gjirokastёr) znajduje się na południu kraju. Miasto położone jest w dolinie rzeki Drino u stóp masywu Gjerë, na wysokości 300 m n.p.m. Słynie ze swojej starówki z kamiennymi domami pokrytymi szarym łupkiem, imponująco prezentuje się oglądana z murów twierdzy.  W okresie komunizmu Gjirokastra została ogłoszone „miastem-muzeum”. W okresie panowania bizantyńskiego, w XIII w. miasto nosiło nazwę Argyropolis  („Srebrne Miasto”) lub Argyrokastron („Srebrna Twierdza”).

Nad miastem góruje twierdza, do jej murów przylega wieża zegarowa, która jest symbolem miasta. Z murów twierdzy rozciąga się wspaniała panorama miasta oraz okolicznych wzgórz.

Warto dodać, że Gjirokastra jest to także miejsce, gdzie urodził się Ismail Kadare – najbardziej znany albański pisarz.
Tutaj też urodził się Enver Hoxha – dyktator Albanii, który rządził krajem w latach 1944 – 1985. Hoxha prowadził politykę izolacyjną kraju. Przejawiał też irracjonalny, obsesyjny lęk przez inwazją z zewnątrz, dlatego ufortyfikował Albanię – z jego rozkazu wybudowano ponad 170 tys. bunkrów – betonowe kopuły na stałe wpisały się już w albański krajobraz.
Natomiast pod Gjirokastrą powstał podziemny kompleks – bunkry, schrony przeciwatomowe oraz licząca 1500 metrów sieć tuneli. Obecnie podziemne miasto jest dużą atrakcja turystyczną.
Obecnie budynek w którym urodził się Hoxha pełni funkcję muzeum etnograficznego.

Uliczki starego miasta – wąskie i strome są powodem, dlaczego Gjirokastra nazywana jest „miastem tysiąca schodów”.

Gjirokastra nazywana jest Miastem Tysiąca Schodów

Miasto ma długą i bogatą historię. Wg badań archeologicznych osadnictwo pojawiło się już w III wieku p.n.e. Na przestrzeni wieków miasto znajdowało się pod różnymi wpływami, między innymi bizantyjskimi, osmańskimi i greckimi, co powodowało, że ścierały się tu zarówno różne kultury, jak i religie. Duży wpływ na architekturę, kulturę i religię miało panowanie Turków Osmańskich, od 1418 r. do XX wieku. Z tego okresu można podziwiać m.in. twierdzę, budynki na starówce, meczet i bazar osmański.

Gjirokastra słynie m.in. ze swojej starówki z kamiennymi domami pokrytymi szarym łupkiem

Zabytki Gjirokastry

• Starówka – w 2005 roku starówka Gjirokastry została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, jako rzadki przykład stylu architektonicznego typowego dla okresu osmańskiego.
• Stary Bazar – zbudowany w XVII w., działa do dzisiaj, można tu kupić wyroby lokalnych rzemieślników
• Twierdza – posadowiona jest na skalistym wzniesieniu jest jedną z największych zachowanych twierdz w Albanii. Pierwsza forteca powstała tutaj w XII w., w XV w. została zdobyta przez Turków osmańskich. Obecny kształt zawdzięcza rozbudowie na początku XIX w. przez możnowładcę osmańskiego Alego Paszę z Tepeleny. W czasach reżimu komunistycznego było tu więzienie dla więźniów politycznych. Obecnie mieści się tutaj muzeum wojskowe. Znajduje się tutaj również zdobyczny amerykański samolot zwiadowczy Lockheed T-33, który w 1957 lądował awaryjnie na terytorium Albanii. Co 4 lata odbywa się na zamku Narodowy Festiwal Folkloru. Pierwszy festiwal został zorganizowany w 1968 roku, aby uczcić urodziny Envera Hodży – komunistycznego przywódcy Albanii, który urodził się właśnie w Gjirokastrze.
  Twierdza w Gjirokastrze jest jedną z największych zachowanych twierdz w Albanii.
• Muzeum Etnograficzne znajduje się w domu rodzinnym Envera Hodży (jest to rekonstrukcja budynku). W muzeum znajduje się kolekcja związana ze sztuką rzemiosłem oraz codziennym życiem mieszkańców.
• Meczet zbudowany w 1757 roku
• Dom Skenduli – jeden z najlepiej zachowanych typowych domów osmańskich w Gjirokastrze. Został wybudowany w 1700 r. przez jedną z najbogatszych rodzin w południowej Albanii.Obecnie należy do potomków rodziny Skenduli
• Tunel Zimnej Wojny – bunkier atomowy wybudowany na polecenie Envera Hodży. 

Muzeum Etnograficzne w Gjirokastrze

Muzeum Etnograficzne znajduje się w domu rodzinnym Envera Hodży (Hodża urodził się tutaj w 1908 r.).  Muzeum działa od 1991 roku, wcześniej, w latach 1966–1991 mieściło się tu Narodowe Muzeum Wojny Wyzwoleńczej.
W muzeum znajduje się kolekcja związana ze sztuką rzemiosłem oraz codziennym życiem mieszkańców Gjirokastry.

Gjirokastra na zdjęciach

Zamek w Gjirokastrze z widoczną wieżą zegarową

Muzeum broni na zamku w Gjirokastrze

W okresie panowania bizantyńskiego, w XIII w. miasto nosiło nazwę Argyropolis („Srebrne Miasto”) lub Argyrokastron („Srebrna Twierdza”)

Gjirokastra jest atrakcyjnie położona – miasto otoczone jest wysokimi górami

.Miasto zachwyca unikalną, kamienną architekturą

W Gjirokastrze urodził się Ismail Kadare – najbardziej znany albański pisarz

Gjirokastra to także miejsce, gdzie urodził się Enver Hoxha – dyktator Albanii, który rządził krajem w latach 1944 – 1985

Gjirokastra to jedno z najchętniej odwiedzanych przez turystów albańskich miast

Miasto zachwyca unikalną, kamienną architekturą

Post Gjirokastra – miasto tysiąca schodów pojawił się poraz pierwszy w Góry dla Ciebie | Najciekawsze wycieczki górskie, ferraty, rowery, narty.